Wskaźnik referencyjny WIBOR

Monitor Prawa Bankowego 2023/11 Listopad

Stanowisko Urzędu KNF z 26 lipca 2023 r.

Stanowisko UKNF dot. zagadnień prawnych i ekonomicznych związanych z umowami o kredyt hipoteczny w walucie polskiej, w których stosowany jest wskaźnik referencyjny stopy procentowej WIBOR

1. Uwagi wstępne

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21.07.2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym[1] do zadań Komisji Nadzoru Finansowego należy podejmowanie działań edukacyjnych i informacyjnych w zakresie funkcjonowania rynku finansowego, jego zagrożeń oraz podmiotów na nim funkcjonujących w celu ochrony uzasadnionych interesów uczestników rynku finansowego. Stanowisko to zostało przygotowane w związku z wypowiedziami pojawiającymi się w przestrzeni publicznej, w których podważa się wiarygodność i legalność wskaźnika referencyjnego stopy procentowej WIBOR. Stanowisko może zostać wykorzystane w postępowaniach sądowych i wówczas można traktować je jako opinię amicus curiae.

2. Oprocentowanie kredytów hipotecznych a wskaźnik referencyjny

Definicja umowy kredytu została sformułowana w art. 69 ustawy z 29.08.1997 r. – Prawo bankowe (dalej: „ustawa Prawo bankowe” albo „p.b.”). Zgodnie z art. 69 ust. 1 p.b. „Przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu”. Umowa kredytu musi określać, m.in., wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany (art. 69 ust. 2 pkt 5 p.b.). Podkreślić należy, że brzmienie art. 69 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 5 nie uległo zmianie od momentu opublikowania ustawy Prawo bankowe, tj. od 1997 r.

Umowa o kredyt hipoteczny jest szczególnym rodzajem umowy kredytu – ze względu na swój przedmiot i cel. Regulacja umowy o kredyt hipoteczny, której jedną ze stron jest konsument, ewoluowała pod wpływem prawa unijnego. W okresie od 1.01.1998 r. (wejście w życie p.b.) do 18.12.2011 r. przepisy dotyczące tych umów znajdowały się w ustawie Prawo bankowe. Natomiast wraz z wejściem w życie ustawy z 12.05.2011 r. o kredycie konsumenckim (zob. brzmienie pierwotne, Dz.U. nr 126, poz. 715, dalej: „u.k.k.”) do umów o kredyt zabezpieczony hipoteką oraz pożyczek zabezpieczonych hipoteką stosowało się niektóre przepisy tej ustawy (zob. art. 4 ust. 2 pkt 1 u.k.k.), które określały obowiązki kredytodawcy oraz pośrednika kredytowego dotyczące: (a) przekazania informacji konsumentowi oraz sposobu ich przekazania jeszcze przed zawarciem umowy (art. 22 i 23 u.k.k.); (b) zawarcia umowy w formie pisemnej (chyba że odrębne przepisy przewidują inną szczególną formę), sformułowania jej treści w sposób jednoznaczny i zrozumiały oraz niezwłocznego jej doręczenia konsumentowi (art. 29 u.k.k.); (c) zamieszczania w umowie o kredyt ustalonych w ustawie treści (art. 35 u.k.k.; zob. szerzej na ten temat Z. Ofiarski [w:] Ustawa o kredycie konsumenckim. Komentarz, Warszawa 2014, art. 4.). Ustawa o kredycie (...)