Uboczne konsekwencje przyznania zastawnikowi prawa głosu z zastawionych udziałów
Monitor Prawa Bankowego 2023/06 Czerwiec
Jak cytować
T. Czech, Uboczne konsekwencje przyznania zastawnikowi prawa głosu z zastawionych udziałów, Monitor Prawa Bankowego 2023, nr 6, s. 84-93.
Zastaw na udziałach w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jest powszechnie występującym zabezpieczeniem wierzytelności w polskiej praktyce bankowej. Zastawnikowi często przyznaje się możliwość wykonywania prawa głosu z obciążonych udziałów. Rozwiązanie takie wiąże się z ubocznymi konsekwencjami prawnymi, których nie zawsze są świadome strony transakcji finansowej. Na podstawie przepisów szczególnych zastawnik może stać się podmiotem powiązanym ze spółką, w której udziały zastawiono na jego rzecz[1].
Tomasz Czech
W transakcjach kredytowych dotyczących finansowania projektów (ang. project finance) typowym elementem pakietu zabezpieczeń jest zastaw na udziałach w spółce celowej (ang. special purpose vehicle), którą założono w celu realizacji projektu. Ponadto zabezpieczenia tego rodzaju standardowo występują w transakcjach, których przedmiotem jest finansowanie przejęcia spółki (ang. acquisition finance). Mogą pojawiać się również w innych sytuacjach (np. gdy udziela się ogólnego finansowania na rzecz grupy kapitałowej).
W powyższych przypadkach zastaw na ogół obejmuje całość udziałów w spółce (posiadanych lub nabywanych przez kredytobiorcę albo jego wspólników). Rzadziej spotyka się obciążenie części udziałów, lecz w transakcjach finansowania korporacyjnego zazwyczaj przedmiotem zastawu jest wówczas pakiet kontrolny. Pakiet taki umożliwia kształtowanie składu zarządu oraz wywieranie wpływu na strategiczne decyzje gospodarcze w spółce.
Funkcje zastawu na udziałach
Podstawową funkcją zastawu jest zabezpieczenie wierzytelności na obciążonym przedmiocie (zob. art. 306 § 1 k.c.). Możliwość zaspokojenia się z wartości tego przedmiotu wyznacza rzeczywistą rangę zabezpieczenia w obrocie gospodarczym.
W przypadku gdy zastawiono udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, wartość tych udziałów jest pochodną kondycji przedsiębiorstwa spółki. Wykonanie zabezpieczenia w istocie pozwala wierzycielowi zaspokoić się z wartości, jaką przedstawia przedsiębiorstwo prowadzone przez spółkę. Na ogół przewyższa ona prostą sumę wartości poszczególnych składników ze względu na powstałe więzi organizacyjne, które tworzą podstawę do wypracowywania zysku w działalności gospodarczej spółki.
Pod względem ekonomicznym kluczowe znaczenie ma wielkość pakietu zastawionych udziałów w spółce. Jeżeli pakiet ten pozwala na uzyskanie kontroli nad spółką (zwłaszcza gdy obejmuje całość udziałów), wiąże się z nim dodatkowa, istotna wartość gospodarcza. W realiach rynkowych możliwość sprawowania kontroli właścicielskiej jest elementem wymiernym finansowo (tzw. premia za kontrolę). Wierzyciel, któremu przysługuje zastaw na pakiecie kontrolnym udziałów, w większym stopniu może zrealizować swoje interesy majątkowe w procesie wykonania zabezpieczenia (sądowym bądź pozasądowym). Na potrzeby zaspokojenia zabezpieczonej wierzytelności uzyskuje wyższą kwotę ze zbycia zastawionego przedmiotu. Swoje interesy – stosownie do okoliczności – wierzyciel może również realizować w drodze przejęcia obciążonych udziałów do własnego majątku i samodzielnego wywarcia wpływu na kierunek rozwoju przedsiębiorstwa spółki przy pomocy wyznaczonych członków zarządu.
Skutek taki można osiągnąć na wcześniejszym etapie. Przyznanie wierzycielowi (zastawnikowi) prawa głosu z obciążonych udziałów daje mu do rąk potężny instrument prawny. Pozwala podejmować decyzje o charakterze strategicznym oraz – poprzez kształtowanie składu zarządu – wpływać na zarządzanie operacyjne w spółce. Z jednej strony wierzyciel może wtedy zadbać o rozwój przedsiębiorstwa spółki zwiększający wartość przedmiotu zabezpieczenia, czyli szanse zaspokojenia zabezpieczonej wierzytelności. Z drugiej strony dysponuje narzędziami, które pozwalają zapobiegać krzywdzącym działaniom wspólnika (np. „rozwodnieniu” zastawionych udziałów w wyniku podwyższenia kapitału zakładowego, wyprowadzaniu zysków albo istotnych składników majątkowych ze spółki w drodze nieekwiwalentnych transakcji gospodarczych).
Zastaw na udziałach
W prawie polskim zasadniczo dopuszczalne jest ustanowienie zastawu na udziałach w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością[2]. Udziały takie stanowią zbywalne prawa majątkowe. W drodze umowy mogą zostać obciążone zastawem każdego rodzaju (zwykłym, rejestrowym, finansowym
Zapisz się na newsletter Dla subskrybentów m.in.: Podając swój adres e-mail i potwierdzając zapis, wyrażają Państwo zgodę na otrzymywanie od firmy Instytut Szkoleń Prawa Bankowego S.C. Anna Krzyczkowska, Aldona Sosnowska informacji handlowych na podany adres e-mail. Zgodę można w każdej chwili cofnąć. Więcej informacji o celach przetwarzania i swoich prawach znajdą Państwo w Polityce Prywatności oraz w „Regulaminie. szkolenia seminaria forum prawa bankowego newsletter patronat ispb Prenumerata monitor PB darmowy numer miesięcznika Zostań autorem publikacji partner wydania partner merytoryczny Polityka prywatności regulamin świadczenia usług Projekt i wykonanie: R88.pl
Najbliższe szkolenia dostępne dla Ciebie:
Informacje o bezpłatnych webinarach
Bezpłatny numer 2023/02 Monitora Prawa Bankowego
10% rabatu na
e-wydanie prenumeraty
Zniżki na szkolenia Instytutu Szkoleń Prawa Bankowego
Informacje o nowych wydaniach, terminach szkoleń i wydarzeniach
