Upadłość zleceniodawcy gwarancji ubezpieczeniowej

Monitor Prawa Bankowego 2024/01 Styczeń

Wyrok Sądu Najwyższego z 12 lipca 2022 r. (II CSKP 436/22)

W przypadku gwarancji o charakterze abstrakcyjnym, w której płatność zagwarantowanego świadczenia powinna nastąpić zgodnie z klauzulą „nieodwołalnie, bezwarunkowo, bezspornie, na pierwsze żądanie”, gwarant ma obowiązek spełnić gwarantowane świadczenie bez prawa do weryfikacji, czy przyczyna, w związku z którą jest wzywany do wypłaty zagwarantowanego świadczenia, rzeczywiście nastąpiła. Nie może zatem podnosić zarzutów nieważności causae lub jej odpadnięcia.

Wyrokiem z 30.07.2019 r. Sąd Okręgowy zasądził od pozwanej S. Towarzystwa Ubezpieczeń […] S.A. (dalej: „E. […]”) na rzecz powoda Przedsiębiorstwa […] „E.” sp. z o.o. (dalej: „E.” lub „generalny wykonawca”) kwotę 674 197,16 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 7.09.2018 r. tytułem świadczenia z gwarancji ubezpieczeniowej należytego usunięcia wad i usterek.

Sąd pierwszej instancji ustalił między innymi, że E. (generalny wykonawca) zawarł 7.02.2014 r. z podwykonawcą Przedsiębiorstwem […] G. Ltd. sp. z o.o. (dalej: „G.” lub „podwykonawca”) umowę, której przedmiotem było przedsięwzięcie inwestycyjne w ramach projektu: „Budowa i modernizacja sieci oraz urządzeń wodno-kanalizacyjnych w aglomeracji Ż.”. Uprzednio (7.11.2013 r.) E. zawarł kontrakt z inwestorem – Zakładem Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. (dalej: „inwestor”), który stanowił integralną część umowy podwykonawczej.

Wynagrodzenie podwykonawcy za wykonanie przedmiotu umowy ustalono szacunkowo na kwotę 25 515 118,05 zł brutto (§ 11). G. przed ukończeniem robót i wystawieniem świadectwa przejęcia dla całości robót zobowiązany był do wniesienia zabezpieczenia roszczeń z tytułu gwarancji jakości i rękojmi w wysokości 3% wartości umowy (765 453,54 zł), w formie pieniężnej lub gwarancji bankowej (ubezpieczeniowej) z terminem ważności 30 dni po upływie okresu gwarancji i rękojmi (§ 15 ust. 1). Treść gwarancji podlegała uzgodnieniu z generalnym wykonawcą, z zastrzeżeniem, że będzie odpowiadać co najmniej warunkom określonym w klauzuli 4.2 kontraktu z inwestorem.

Strony postanowiły także, że podwykonawca zapłaci generalnemu wykonawcy kary umowne między innymi za zwłokę w usunięciu wad i usterek w okresie rękojmi i gwarancji jakości w wysokości 0,1% wynagrodzenia umownego brutto, o którym mowa w § 11 umowy, za każdy dzień opóźnienia, liczonego od pierwszego terminu wyznaczonego na usunięcie wad lub usterek (§ 16). W § 5 ust. 1 karty gwarancyjnej stanowiącej załącznik do umowy ustalono, że gwarant obowiązany jest przystąpić do usuwania ujawnionej wady w ciągu 2 dni od daty otrzymania wezwania lub sporządzenia protokołu. Termin usuwania wad nie mógł być dłuższy niż 21 dni od daty otrzymania wezwania lub sporządzenia protokołu przeglądu gwarancyjnego.

Stosownie do klauzuli 4.2 warunków szczególnych kontraktu z inwestorem, klauzulę 4.2 warunków ogólnych kontraktu (dalej: „Zabezpieczenie Wykonania”) skreślono i zastąpiono unormowaniami, które przewidywały między innymi, że wykonawca na własny koszt uzyska zabezpieczenie należytego wykonania umowy. Wskazano, że zabezpieczenie służy pokryciu roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, w tym z rękojmi za wady. Wysokość zabezpieczenia miała określać umowa. W klauzuli tej ustalono, że jeśli zabezpieczenie wykonania będzie wystawione w formie gwarancji, to ma być ona co najmniej: bezwarunkowa, nieodwołalna, bezsporna i płatna na pierwsze żądanie zamawiającego.

W dniu 30.10.2015 r. E. […] na zlecenie G. udzieliła E. gwarancji zapłaty do sumy gwarancyjnej 765 453,54 zł, stanowiącej zabezpieczenie należytego usunięcia wad lub usterek wymienionych w klauzuli 4.2 warunków ogólnych kontraktu, bezspornie, w ciągu 14 dni po otrzymaniu pierwszego wezwania na piśmie od zamawiającego stwierdzającego, że wykonawca nie wywiązał się ze swoich zobowiązań wynikających z umowy w okresie udzielonej gwarancji jakości i rękojmi za wady. W dokumencie gwarancji pozwana stwierdziła, że żadna zmiana, uzupełnienie lub jakakolwiek modyfikacja warunków umowy lub robót, które mają zostać zgodnie z nią wykonane, lub jakichkolwiek dokumentów stanowiących umowę, jakie mogą zostać sporządzone między zamawiającym a wykonawcą, nie zwalnia jej w żaden sposób z odpowiedzialności wynikającej z gwarancji. Bezwarunkowa i nieodwołalna gwarancja wiązała w okresie od 28.10.2015 r. do 29.08.2018 r. Powód zobowiązany był zgłosić w terminie ważności gwarancji kompletne żądanie zapłaty, pod rygorem odmowy wypłaty świadczenia z gwarancji.

Postanowieniem z 17.05.2017 r. Sąd Rejonowy ogłosił upadłość G. W dniu 17.08.2017 r. dokonano natomiast przeglądu gwarancyjnego robót wykonanych przez podwykonawcę i stwierdzono w nich usterki. Pismem z 18.08.2017 r. powód przekazał podwykonawcy protokół przeglądu gwarancyjnego, zwracając się o przekazanie informacji dotyczących sposobu i terminu usunięcia wymienionych w nim usterek. Dnia 21.06.2018 r. zlecił natomiast wykonanie zastępcze prac poprawkowych w ramach gwarancji. Wady zostały usunięte 29.06.2018 r., a wykonujący naprawę usterek oraz prace poprawkowe obciążył powoda z tego tytułu kwotą 75 000 zł.

Pismem z 14.08.2018 r. powód na skutek bezskutecznego upływu terminu przewidzianego na usunięcie wad ujawnionych w protokole przeglądu gw (...)