Abuzywność postanowień umowy kredytu denominowanego w walucie obcej

Monitor Prawa Bankowego 2023/09 Wrzesień

Wyrok Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2023 r. (II CSKP 1027/22)

Nietransparentne postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, pozostawiają mu pole do arbitralnego działania i w ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron umowy, są uznawane w orzecznictwie Sądu Najwyższego za abuzywne.

Powodowie I.C. i M.M. wnieśli o zasądzenie na ich rzecz od Banku kwoty 74 799 zł jako odpowiadającej świadczeniu, które spełnili nienależnie w wykonaniu dwóch nieważnych umów kredytowych. Pozwany Bank wniósł o oddalenie.

Wyrokiem z 18.12.2018 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo. Ustalił, że 30.01.2006 r. powodowie zawarli z Bankiem umowę kredytu denominowanego we frankach szwajcarskich (CHF) w kwocie 89 536 CHF na nabycie domu w budowie oraz dokończenie jego budowy. Kredyt udzielony został na okres do 30.08.2020 r. Wypłacie podlegała kwota w walucie polskiej odpowiadająca kwocie kredytu wyrażonej w CHF, przeliczonej po kursie kupna dla dewiz ogłoszonym w obowiązującej w Banku tabeli kursowej w dniu realizacji zlecenia płatniczego. Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy, ustalanej w oparciu o stopę referencyjną 6M LIBOR oraz przy uwzględnieniu marży Banku w wysokości 1,6 punktów procentowych. Powodowie zobowiązali się do spłaty kredytu z odsetkami w 175 równych miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych w złotych polskich, z których pierwsza i ostatnia były wyrównujące. Terminy spłat oraz wysokość rat określał harmonogram spłaty, stanowiący integralną część umowy. Do spłaty dochodziło przez obciążenie konta osobistego powodów należną kwotą w terminach jej płatności. W sprawach nieuregulowanych w umowie w stosunku kredytowym miały zastosowanie m.in. postanowienia regulaminu kredytowania osób fizycznych w zakresie produktów hipotecznych, którego odbiór powodowie potwierdzili.

W dniu 26.07.2006 r. strony zawarły kolejną umowę kredytu denominowanego we frankach szwajcarskich w kwocie 19 535,06 CHF na refinansowanie środków własnych zaangażowanych w zakup budynku mieszkalnego i dokończenie budowy. Kredyt został udzielony na okres do 31.07.2020 r. Wypłacie podlegała kwota w walucie polskiej odpowiadająca kwocie kredytu w CHF, przeliczonej po kursie kupna dla dewiz ogłoszonym w obowiązującej w Banku tabeli kursowej w dniu realizacji zlecenia płatniczego. Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy, ustalanej w oparciu o stopę referencyjną 3M LIBOR oraz przy uwzględnieniu marży Banku w wysokości 1,5 punktu procentowego. Powodowie zobowiązali się do spłaty kredytu z odsetkami w równych miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych w złotych polskich, z których pierwsza i ostatnia były wyrównujące. Terminy spłat oraz wysokość rat określał harmonogram spłaty, stanowiący integralną część umowy. Do spłaty dochodziło przez obciążenie konta osobistego powodów należną kwotą w terminach jej płatności. W sprawach nieuregulowanych w umowie w stosunku kredytowym miały zastosowanie m.in. postanowienia regulaminu kredytowania osób fizycznych w zakresie produktów hipotecznych, którego odbiór powodowie potwierdzili.

Powódka z wykształcenia jest księgową. Przed zawarciem umów zapoznała się z ofertami innych banków i uznała ofertę pozwanego za najkorzystniejszą, gdyż wiązała się z najniższymi miesięcznymi ratami. Zadecydowało to o wyborze oferty przez powodów. Pracownik pozwanego poinformował ich o ryzyku kursowym i postanowieniach umów, wydał im regulaminy stanowiące załączniki do umów. Powodowie nie mieli zastrzeżeń do sposobu obsługi przez pracowników pozwanego. Ich niepokój wzbudziła jedynie zmiana wysokości comiesięcznych rat z uwagi na zmianę kursu CHF do PLN, gdyż ze względu na nią powodowie zaczęli płacić dwukrotnie wyższe raty. Kredyty spłacali regularnie w złotych. Nie podejmowali prób spłaty kredytów w CHF czy też przewalutowania kredytów.

Pozwany nie ustalał dowolnie kursów CHF na potrzeby określenia wysokości rat obciążających powodów. Stosowane przez niego kursy miały charakter rynkowy.

W dniu 30.11.2017 r. powodowie wezwali pozwanego do zapłaty kwoty 74 799 zł, powołując się na nieważność obu umów. Pozwany odmówił zapłaty.

Dokonując w świetle art. 385 § 1 i 2, art. 385¹ § 1 i art. 58 § 1-3 k.c. oceny umów kredytowych zawartych przez strony i będących podstawą świadczeń spełnionych przez powodów na rzecz pozwanego, Sąd Rejonowy uznał je za ważne. Obie umowy kredytu były denominowane we franku szwajcarskim, w którym strony określiły jego wysokość. Przeliczanie kwot kredytu na złote było związane z wybranym sposobem wypłaty środków i spłaty kredytu. Umowy spełniały wymagania konstrukcyjne określone w art. 69 ust. 2 pkt 2 p.b., a art. 69 ust. 2 pkt 4a p.b. został dodany do ustawy już po zawarciu umów. Pracownik Banku poinformował jednak powodów o ryzyku kursowym i postanowieniach umów odnoszących się do zasad spłaty kredytu i ustalania kursu waluty. Powodowie mogli wybrać ofertę bankową. Mieli świadomość ryzyka związanego z zaciąganiem kredytów walutowych, wiedzieli, że możliwa niekorzystna zmiana kursu waluty spowoduje podniesienie kwoty kredytów i raty kapitałowo-odsetkowej, a wysokość kursów wymiany walut stosowanych przez pozwanego do przeliczenia świadczeń nie odbiegała od kursów stosowanych przez inne banki, a zatem miała charakter rynkowy. Po wejściu w życie art. 69 ust. 2 pkt 3 i art. 75b p.b. powodowie mogli zażądać aneksowania umów i podjąć spłatę kredytów w CHF, z czego nie skorzystali. Istota problemu w związku z wykonaniem umów nie leży zatem w określanym przez pozwanego kursie CHF, lecz w kształtowaniu się rynkowej relacji złotego do franka już po zawarciu umów. W chwili zawarcia obie umowy były korzystne dla powodów i gwarantowały im korzystniejsze warunki niż umowy kredytowe niewaloryzowane kursem CHF.

Niezależnie od powyższego, Sąd Rejonowy uznał, że powodowie nie wykazali, żeby dochodzona kwota odpowiadała różnicy między świadczeniem, które otrzymali od pozwanego i spełnili na jego rzecz. Żądanie przez powodów, żeby pozwany zwrócił im dotychczas uiszczone raty kredytu, zdaniem Sądu Rejonowego, narusza zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.), w tym zasady zaufania w obrocie gospodarczym, gdyż powodowie nie wystąpiliby z roszczeniami i nie formułowaliby twierdzeń o nieważności umów, gdyby nastąpiła korzystna dla nich zmiana kursu walut, (...)