Zgoda konsumenta na nieważność umowy obejmującej klauzulę abuzywną

Monitor Prawa Bankowego 2023/5 Maj

Wyrok Sądu Najwyższego z 28 października 2022 r. (II CSKP 898/22)

Aktywność konsumenta jest niezbędna do utrzymania w mocy umowy, która w przeciwnym wypadku nie wywoływałaby skutków. Natomiast bierność konsumenta (brak zgody) powoduje w takim przypadku uznanie umowy za niewiążącą (nieważną).

Wyrokiem z 10.07.2020 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego Banku od wyroku Sądu Okręgowego z 21.05.2018 r., którym Sąd ten zasądził od pozwanego na rzecz powodów M.K. i G.K. solidarnie kwotę 78 380 zł wraz z odsetkami oraz orzekł o kosztach procesu. Sąd Apelacyjny oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych.

W dniu 23.03.2007 r. M.K. i G.K. zawarli z pozwanym Bankiem umowę o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych […] waloryzowany kursem franka szwajcarskiego (CHF) na kwotę 469 480 zł. Kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec 9.03.2007 r. według kursu kupna waluty z tabeli kursowej Banku wynosiła 200 298,64 CHF. Kredytobiorcy zobowiązywali się zwrócić kwotę kredytu w walucie polskiej – po uprzednim przeliczeniu każdej z rat według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej Banku obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50. Powodowie oświadczyli, że są świadomi, iż z kredytem waloryzowanym związane jest ryzyko kursowe, a jego konsekwencje wynikające z niekorzystnych wahań kursu złotego wobec walut obcych mogą mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi kredytu.

Od daty uruchomienia kredytu do 28.02.2017 r. powodowie uiścili na rzecz Banku 195 464,30 zł z tytułu rat kapitałowych oraz 80 100,42 zł z tytułu rat odsetkowych. Przy nieuwzględnieniu waloryzacji umownej należność kapitałowa powinna stanowić 132 326,88 zł, zaś należność z tytułu odsetek 64 942,01 zł. Nadwyżka pomiędzy kwotą pobraną przez Bank, a kwotą należną przy wykonywaniu umowy bez indeksacji stanowi 79 564,96 zł.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 321 § 1 k.p.c. w sytuacji, gdy przedmiotem żądania była kwota 78 379,45 zł, a zasądzono kwotę 78 380 zł. Sąd drugiej instancji przyjął, że postanowienia umowy określające kwotę kredytu w złotych polskich i indeksację kursem CHF nie stanowiły klauzul niedozwolonych w rozumieniu art. 385¹ k.c. Charakter taki miały natomiast te postanowienia spornej umowy, które określały zasady indeksacji kredytu i poszczególnych rat, w których kredyt był spłacany, w oparciu o bankową tabelę kursów. Sporne klauzule charakteryzowały się brakiem jasności, odsyłając do bankowej tabeli kursów walut. Przesądzało to o uznaniu przedmiotowych klauzul umownych za rażąco naruszające interesy powodów.

Przywołane w apelacji okoliczności związane z wykonywaniem umowy, faktycznym ustalaniem kursów wymiany waluty i porównywanie ich do stosowanych w innych instytucjach finansowych nie miały, w ocenie Sądu Apelacyjnego, znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, podobnie jak kwestie dotyczące świadomości powodów co do ryzyka walutowego czy wcześniejszego przedstawienia powodom oferty na kredyt w złotych. Sąd drugiej instancji ws (...)