Wyłączenie stosowania ustawy o usługach płatniczych do instrumentów płatniczych wykorzystywanych w ramach ograniczonej sieci

Monitor Prawa Bankowego 2023/02 Luty

Jak cytować

W. Srokosz, Wyłączenie stosowania ustawy o usługach płatniczych do instrumentów płatniczych wykorzystywanych w ramach ograniczonej sieci, Monitor Prawa Bankowego 2023, nr 2, s. 60-69.

W artykule została podjęta problematyka stosowania wyłączenia przewidzianego w art. 6 pkt 11 lit. a ustawy o usługach płatniczych[1]. Wyłączenie to dotyczy usług opartych na instrumentach płatniczych, które można wykorzystywać jedynie w ograniczony sposób, a ponadto opartych na instrumentach płatniczych pozwalających posiadaczowi nabywać towary lub usługi wyłącznie w placówkach wydawców tych instrumentów lub w ramach ograniczonej sieci podmiotów związanych umową handlową bezpośrednio z zawodowym wydawcą tych instrumentów. Obecnie kluczowe znaczenie dla interpretacji postanowień art. 6 pkt 11 u.u.p. mają wytyczne Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego[2] z 24.02.2022 r. (EBA/GL/2022/02) dotyczące wyłączenia z tytułu ograniczonej sieci zgodnego z drugą dyrektywą w sprawie usług płatniczych[3] oraz Komunikat UKNF z 1.06.2022 r. w sprawie stosowania wyłączenia z art. 6 pkt 11 u.u.p.[4].

Witold Srokosz

Wyłączenia przewidziane w art. 6 u.u.p.

Artykuł 6 u.u.p. implementuje art. 3 PSD2[5],  zawierający tzw. wyłączenia, czyli rozbudowany katalog przepisów wskazujących, kiedy dyrektywa ta nie ma zastosowania. Katalog ten ma istotne znaczenie, ponieważ z uwagi na przewidziany art. 107 PSD2 wymóg pełnej harmonizacji (pełnej implementacji), państwa członkowskie nie mogą ustanowić w prawie krajowym innych przepisów niż te, które zostały przewidziane art. 3 PSD2.

Zakres stosowania ustawy o usługach płatniczych jest sumą zakresów poszczególnych usług płatniczych wymienionych w art. 3 tej ustawy (który powtarza treść aneksu nr 1 do PSD2). Dla określenia zakresu poszczególnych usług płatniczych konieczne jest ustalenie treści pojęć stosowanych dla opisu tych usług. Niektóre z tych pojęć zostały zdefiniowane w słowniczku art. 2 u.u.p. (implementującym art. 4 PSD2). Ostatecznie na zakres stosowania ustawy o usługach płatniczych wpływają wyłączenia zawarte w art. 6 tej ustawy. Takie też jest znaczenie i rola tych wyłączeń[6].

Na marginesie należy podkreślić, że - jak się powszechnie przyjmuje - decydującym warunkiem wykonywania usługi płatniczej jest wchodzenie przez podmiot wykonujący taką usługę w posiadanie środków pieniężnych innych osób (klientów) lub też uzyskiwanie kontroli nad tymi środkami[7]. W takim razie ustawa o usługach płatniczych (a także dyrektywa PSD2) nie będzie mieć zastosowania do tych podmiotów, które nie wchodzą w posiadanie środków pieniężnych innych osób (klientów) lub też nie mają kontroli nad tymi środkami[8].

Uwagi ogólne dotyczące art. 6 pkt 11 u.u.p.

Wyłączenie z art. 6 pkt 11 u.u.p. ma zastosowanie do instrumentów płatniczych, które można wykorzystać jedynie w ograniczony sposób, i jednocześnie które to instrumenty płatnicze spełniają jedno lub więcej warunków określonych w lit. a-c. Spełnienie przynajmniej jednego z warunków wymienionych w art. 6 pkt 11 lit. a-c u.u.p. stanowi „absolutne minimum” uznania danego instrumentu płatniczego za taki, który można wykorzystać jedynie w ograniczony sposób[9].

Należy w tym miejscu podkreślić, że do podmiotu, który wykonuje działalność wskazaną w art. 6 pkt 11 lit. a lub b u.u.p., ma zastosowanie rozbudowany art. 6c u.u.p., co może w konsekwencji całkowicie znieść skutki wyłączenia. Regulacja art. 6c u.u.p. realizuje dyspozycję pkt 14 preambuły PSD2, w którym ustawodawca unijny stwierdza, że wyłączenie z tytułu ograniczonej sieci powinno stosować się w połączeniu ze spoczywającym na potencjalnych dostawcach usług płatniczych obowiązkiem powiadamiania o rodzajach działalności wchodzących w jej zakres.  

Zakres stosowania wytycznych LNE

Wytyczne LNE mają zastosowanie od 1.06.2022 r. i zostały wydane na podstawie art. 16 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1093/2010[10]. Według ust. 3 tego artykułu właściwe władze i instytucje finansowe dokładają wszelkich starań, aby zastosować się do tych wytycznych i zaleceń. W literaturze[11] stwierdza się, że zasadniczą funkcją wydawania wytycznych i zaleceń przez EBA jest uzupełnienie (tj. „uszczelnienie”) regulacji prawa unijnego w zakresie nadzoru, a także ujednolicanie praktyki nadzorczej w państwach UE.

Zakres przedmiotowy wytycznych LNE obejmuje określone w art. 3 lit. k PSD2 usługi oparte na szczególnych instrumentach płatniczych, które można wykorzystywać jedynie w ograniczony spo (...)