Abuzywność klauzuli ubezpieczenia niskiego wkładu własnego

Monitor Prawa Bankowego 2022/12 Grudzień

Wyrok Sądu Najwyższego z 30 czerwca 2022 r. (II CSKP 60/22)

Dopuszczalne jest zastosowanie przez bank zabezpieczenia w postaci ubezpieczenia niskiego wkładu własnego i obciążenie kredytobiorcy w umowie kosztami tego zabezpieczenia.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny na skutek apelacji pozwanego zmienił wyrok Sądu Okręgowego z 26.03.2018 r. w ten sposób, że oddalił powództwo i obciążył powoda kosztami procesu za obie instancje. Przedmiotem pozwu była kwota 115 776,89 zł, zapłacona przez powoda pozwanemu z tytułu pokrycia kosztów składki na ubezpieczenie niskiego wkładu własnego (tzw. ubezpieczenie NWW), którą powód uznał za nienależne świadczenie, gdyż w jego ocenie postanowienie umowy kredytowej zawartej z pozwanym, przewidujące ponoszenie tego rodzaju ciężaru, ma niedozwolony charakter.

Sąd pierwszej instancji ocenił kwestionowane przez powoda postanowienie umowne, dotyczące zwrotu kosztów ubezpieczenia NWW, jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interes powoda jako konsumenta. W uzasadnieniu wskazał, że powód nie miał informacji o treści stosunku ubezpieczenia, a był zobowiązany do pokrycia jego kosztów. Jako naruszenie interesów konsumenta Sąd pierwszej instancji ocenił również ukształtowanie zabezpieczenia kredytu w ten sposób, że pokrywając koszt ubezpieczenia, powód mógł następnie stać się dłużnikiem ubezpieczyciela z racji wypłaconego pozwanemu odszkodowania. Zdaniem tego Sądu powód potencjalnie płaci zatem podwójnie – pokrywa zarówno koszt ubezpieczenia, jak i koszt ewentualnie niespłaconego kredytu ze wszystkimi odsetkami i innymi świadczeniami wynikającymi z umowy.

Zdaniem tego Sądu sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający interes powoda jako konsumenta jest również brak możliwości dochodzenia przez powoda zwrotu niewykorzystanej składki na ubezpieczenie. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku powoływał się też na wyrok SA w Warszawie (VI ACa 1521/12), w którym Sąd ten, oddalając apelację, podtrzymał pogląd wyrażony w wyroku SOKiK z 24.08.2012 r., w którym uznano za niedozwolone i zakazano pozwanemu wykorzystywania w obrocie z konsumentami postanowienia wzorca umowy o nazwie „Umowa nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowanych kursem CHF” o treści: a) „Jeżeli z upływem pełnych 36 miesięcy okresu ubezpieczenia nie nastąpi całkowita spłata zadłużenia objętego ubezpieczeniem ani inne zdarzenie kończące okres ubezpieczenia, ubezpieczenie podlega automatycznej kontynuacji, przy czym łączny okres ubezpieczenia nie może przekroczyć 108 miesięcy, licząc od miesiąca, w którym nastąpiła wypłata Kredytu. Kredytobiorca upoważnia (...) do pobrania środków tytułem zwrotu kosztów ubezpieczenia w wysokości 3,50% różnicy pomiędzy wymaganym wkładem własnym Kredytobiorcy, a wkładem wniesionym faktycznie, tj. (...) oraz zwrotu kosztów z tytułu kontynuacji przedmiotowego ubezpieczenia z rachunku wskazanego w par. 6 bez odrębnej dyspozycji”.

Od wyroku Sądu Okręgowego z 26.03.2018 r. apelację złożył pozwany, zarzucając m.in. naruszenie art. 385¹ § 1 k.c. przez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że postanowienie § 3 ust. 3 umowy stron, jako nieuzgodnione indywidualnie, kształtuje prawa i obowiązki powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego prawa jako konsumenta. Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację pozwanego, podzielając zasadność tego zarzutu. Uznał, że w sprawie nie zachodzą kumulatywnie wymienione w art. 385¹ § 1 k.c. przesłanki uznania określonego postanowienia umownego za postanowienie niedozwolone (klauzulę abuzywną). Wskazał, że pozwany udzielił powodowi kredytu na dużą kwotę, tj. 3 632 169 zł. Był to kredyt konsolidacyjny, a zatem powód nie był nowicjuszem w z (...)