Oprocentowanie depozytu objętego blokadą prokuratora

Monitor Prawa Bankowego 2022/11 Listopad

Wyrok Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2021 r. (III CSKP 80/21)

Jeżeli bank nie ma możliwości obracania wolnymi środkami pieniężnymi, a więc korzystania z nich jako własnymi, z powodu blokady rachunku na podstawie decyzji organu państwa, a więc z przyczyn zależnych od posiadacza rachunku bankowego, nie sposób uznać w świetle art. 725 i 726 k.c., aby posiadaczowi należało się wynagrodzenie (odsetki) z tytułu przekazania bankowi tych środków. Odsetki kapitałowe stanowią bowiem wynagrodzenie za korzystanie z cudzego kapitału.

Wyrokiem z 25.01.2018 r. Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego Banku na rzecz powódki A.K. kwotę 1 554 632,77 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 11.01.2013 r. do dnia zapłaty, oddalił powództwo w pozostałej części (była dochodzona kwota 1 971 359,46 zł z odsetkami) i rozstrzygnął o kosztach procesu.

Sąd Okręgowy ustalił, że 28.01.2005 r. powódka i Bank zawarli umowę kompleksowej obsługi klienta P. Dla powódki został utworzony rachunek bankowy nr (...), miało być prowadzone konto osobiste, środki na nim podlegały oprocentowaniu według zmiennej stopy procentowej, a wysokość tego oprocentowania w dniu zawarcia umowy była uzależniona od salda konta, przy czym w przypadku środków przekraczających kwotę 100 000 zł wynosiło 5% w stosunku rocznym. W przypadku lokat negocjowanych doradca miał się kontaktować z klientem przed upływem okresu zapadalności danej lokaty celem ustalenia dalszych warunków przechowywania lokaty, a w przypadku braku możliwości skontaktowania się z klientem w celu wynegocjowania warunków dalszego lokowania środków lokata miała ulegać przedłużeniu na ten sam okres przechowywania, przy czym bank miał ustalać jej oprocentowanie w oparciu o aktualne stopy międzybankowe rynku pieniężnego (§ 4 ust. 3 umowy).

W sprawach nieuregulowanych w umowie miały zastosowanie „Ogólne warunki otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowych klientów P.” (dalej: „OWU”). Z ich treści wynikało, że w przypadku lokat terminowych przed upływem zapadalności lokaty bank miał ustalać z klientem dalsze warunki przechowywania lokaty, jednak w przypadku braku możliwości skontaktowania się z klientem w celu wynegocjowania warunków dalszego lokowania środków środki miały zostać przekazane na konto osobiste bądź rachunek a'vista (§ 30 OWU). Wysokość oprocentowania środków na rachunkach oszczędnościowych i zasady kapitalizacji naliczonych odsetek nie zostały wskazane ani w umowie, ani w OWU - w ich § 63 wskazano jedynie, że określają je odrębne przepisy banku, które są udostępniane w siedzibie oddziałów lub doręczane posiadaczowi rachunku na jego życzenie, zaś przepisy te są wiążące dla posiadacza rachunku, a ich zmiana nie stanowi zmiany warunków umowy.

W dniu 3.03.2005 r. powódka przelała ze swojego rachunku bankowego na lokatę terminową do 11.03.2005 r. kwotę 9 055 972,23 zł, która została zaksięgowana na rachunku o numerze (...). W dniu 11.03.2005 r., po doliczeniu odsetek, na lokacie powódki znajdowała się kwota 9 065 136,29 zł. W dniach 4 i 9.03.2005 r. faksem, a w formie pisemnej 10.03.2005 r. Bank zawiadomił Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (dalej: „GIIF”) o podejrzanych transakcjach na rachunkach bankowych, w tym rachunkach powódki. GIIF 10.03.2005 r. o godz. 9:51 nakazał Bankowi blokadę rachunków bankowych należących do J.K., J.K. i powódki, w tym m.in. rachunku nr (...), wskazując, że blokada obowiązuje przez 48 godzin od 10.03.2005 r. godz. 9:51. W tym też dniu, na skutek zawiadomienia GIIF o możliwości popełnienia przestępstwa z art. 299 § 1 k.k., Prokuratura Okręgowa wszczęła śledztwo (...). W dniu 11.03.2005 r. (piątek) prokurator wydał postanowienie o dokonaniu blokady rachunków bankowych należących do ww. osób o numerach: (...) prowadzonych w Banku, do 11.06.2005 r., poprzez zakaz dokonywania wypłat gotówkowych i przelewów w odniesieniu do wszystkich osób upoważnionych do podejmowania działań na tych rachunkach. W tym też dniu pracownicy Banku w korespondencji wewnętrznej przekazywali pomiędzy sobą informację o blokadzie ww. rachunków bankowych, dodając, że blokadą – zgodnie z decyzją GIIF – jest objęty też rachunek nr (...), zaś z informacji telefonicznej Prokuratora wynikało, że w następnym dniu roboczym (w poniedziałek) zostanie wydane postanowienie uzupełniające w tym przedmiocie.

W dniu 14.03.2005 r. Prokurator wydał postanowienie o blokadzie rachunku bankowego powódki nr (...) do 11.06.2005 r. poprzez zakaz dokonywania wypłat gotówkowych i przelewów w odniesieniu do wszystkich osób upoważnionych do podejmowania działań na tym rachunku. W dniu 9.06.2005 r. Prokurator wydał postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym grożącej J.K. kary grzywny, przepadku, nawiązki, świadczenia pieniężnego lub naprawienia szkody poprzez zajęcie pieniędzy zablokowanych na rachunkach bankowych: (...) – należącym do J.K., (...) – należącym do J.K., (...) – należących do A.K.

W dniu 13.04.2006 r. w korespondencji wewnętrznej pracownica Banku, J.S., zwróciła się do koordynatora banku ds. przeciwdziałania praniu pieniędzy z pytaniem, jakich korekt należy dokonać na rachunku powódki nr (...), aby z tego rachunku wyksięgować odsetki w kwocie 562 013,61 zł i aby zatrzymać dalsze naliczanie odsetek, jak również dlaczego ma to nastąpić. Koordynator P.O. odpowiedział, że blokada rachunku nie oznacza zakazu naliczania odsetek, jednak w tym przypadku, z uwagi na zakończenie okresu lokaty i brak złożenia przez powódkę dyspozycji otwarcia nowej lokaty, nie ma podstaw do ich naliczania. W dniu następnym Prokurator zwolnił z zabezpieczenia kwotę 508 197,26 zł, która 29.06.2006 r. została pobrana przez męża powódki (jej pełnomocnika), a na rachunku pozostała kwota 8 556 939,03 zł (…).

Prawomocnym wyrokiem z 21.05.2010 r. Sąd Rejonowy uniewinnił J.K. od stawianych mu zarzutów. Postanowieniem z 21.01.2011 r. Sąd polecił uwolnienie zablokowanych środków pieniężnych, w tym środków na rachunkach należących do powódki. W dniu 31.03.2011 r. pozwany przelał kwotę 8 556 939,03 zł na konto osobiste powódki. Była to wyłącznie kwota kapitału, bez naliczonych odsetek. Pismem z 8.10.2012 r. powódka wezwała pozwanego do zapłaty odsetek w wysokości 5,7% w skali roku liczonych od kwot: 2488,45 zł – od 11.03.2005 r. do 31.03.2011 r., 9 065 136,26 zł – od 11.03.2005 r. do 14.06.2009 r. i 8 556 939,03 zł – od 14.06.2009 r. do 31.03.2011 r., ale pozwany odmówił.

Sąd Okręgowy wskazał również, że oprocentowanie na rachunkach osobistych nie było negocjowane i miało charakter „brutto", tzn. zawierało podatek od dochodów kapitałowych (tzw. podatek Belki). Przeksięgowanie środków z zakończonej lokaty terminowej na rachunek bieżący nie wymagało odrębnej dyspozycji posiadacza rachunku. Gdyby 11.03.2005 r. kwota 9 065 136,29 zł została przeksięgowana po zakończeniu czasu trwania lokaty na rachunek osobisty powódki, to naliczone zostałyby dodatkowe odsetki w kwocie 1 526 363,68 zł, tj. ponad te, które bank naliczył na kwotę około 2500 zł znajdującą się na rachunku osobistym powódki, za okres od tego dnia do 31.03.2011 r., przy uwzględnieniu wypłaty 29.06.2006 r. kwoty 508 197,26 zł. Suma kapitału i doliczonych odsetek wynosiłaby wówczas 10 083 302,71 zł. To wyliczenie opiera się na kapitalizacji odsetek w trybie miesięcznym.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy uznał, że nie był zasadny zarzut przedawnienia roszczeń, gdyż powódka w okresie 10.03.2005 r. – 21.01.2011 r. nie mogła dysponować środkami znajdującymi się na jej rachunku bankowym, a zakaz dysponowania środkami obejmował zakaz dokonywania wypłat gotówkowych i przelewów. Skoro 10.03.2005 r. doszło do zablokowania na 48 godzin środków powódki na rachunku bankowym w wyn (...)