Konsekwencje prawne Brexitu dla ogłoszenia upadłości dłużnika w Wielkiej Brytanii

Monitor Prawa Bankowego 2022/01 Styczeń

Brexit a upadłość transgraniczna

Uwagi wstępne

Wielka Brytania przestała być członkiem Unii Europejskiej od 1.02.2020 r., ale tzw. okres przejściowy dotyczący stosowania prawa UE w kontekście tzw. Brexituzakończył się 31.12.2020 r. Oznacza to, że od 1.01.2021 r. prawo UE, w tym przepisy o niewypłacalności, nie ma już zastosowania do Wielkiej Brytanii.

Do 31.12.2020 r. uznawanie postępowań upadłościowych oraz orzeczeń wydanych w tych sprawach między Wielką Brytanią a państwami członkowskimi UE podlegało regulacjom Unii Europejskiej. Miarodajne przepisy prawa UE miały skutek bezpośredni dla uczestników obrotu prawnego i – zbliżając się do tzw. zasady uniwersalizmu – przewidywały automatyczne uznawanie zagranicznych postępowań upadłościowych na obszarze UE (a nawet szerzej: na obszarze całego Europejskiego Obszaru Gospodarczego), z wyjątkiem Danii.

Uznawanie postępowań upadłościowych między Wielką Brytanią a państwami członkowskimi UE po 1.01.2021 r. odbywa się na innych zasadach. Wobec wyjścia Wielkiej Brytanii z obszaru prawa UE, istnieją inne podstawy prawne do uznawania w Wielkiej Brytanii postępowań i orzeczeń sądowych w sprawach upadłościowych z państw członkowskich UE (Cross-Border Insolvency Regulations 2006). W Wielkiej Brytanii wprowadzono zasady określone w ustawie modelowej UNCITRAL dotyczącej niewypłacalności transgranicznej. Z kolei uznawanie brytyjskich postępowań i orzeczeń w sprawach upadłościowych na terenie UE podlega właściwemu prawu krajowemu innego państwa.

Umowa o wystąpieniu pomiędzy Wielką Brytanią a UE

Umowa o wystąpieniu (The Withdrawal Agreement) uzgodniona między Wielką Brytanią a UE 17.10.2019 r.[1], która została wdrożona do prawa angielskiego 23.01.2020 r. przez tzw. Ustawę europejską z 2020 r. (European Withdrawal Agreement Act 2020)[2], przewidywała, że prawo UE dotyczące upadłości będzie nadal mieć zastosowanie do postępowań upadłościowych, pod warunkiem wszczęcia postępowania głównego przed 31.12.2020 r. W tym akcie prawnym nie sprecyzowano, czy przepisy rozporządzenia UE w sprawie upadłości[3] będą nadal obowiązywać w przypadku wszczęcia jedynie postępowania wtórnego. Oznacza to, że Wielka Brytania będzie nadal uznawać postępowania upadłościowe wszczęte w innych państwach członkowskich UE i otrzyma wzajemne uznanie postępowania upadłościowego wszczętego na terytorium Wielkiej Brytanii, jeżeli postępowanie główne rozpoczęło się przed 1.01.2021 r.

W konsekwencji, zgodnie z The Withdrawal Agreement, prawo UE dotyczące międzynarodowej upadłości będzie miało zastosowanie w odniesieniu do Wielkiej Brytanii wyłącznie do tych postępowań upadłościowych, w których główne postępowania upadłościowe zostały otwarte przed końcem okresu przejściowego.

Międzynarodowe prawo upadłościowe UE stosowane do 31.12.2020 r.

Międzynarodowe prawo o niewypłacalności odnosi się do zagadnień prawa upadłościowego i prawa restrukturyzacyjnego związanych z tzw. elementem obcym. Z punktu widzenia państwa członkowskiego UE zasadniczo obowiązują dwa poziomy regulacji zagadnień międzynarodowego prawa o niewypłacalności:

• poziom prawa Unii Europejskiej (z pierwszeństwem jego stosowania) oraz
• poziom prawa narodowego (polskiego).

Źródłem prawa UE jest przede wszystkim rozporządzenie 2015/848. Wcześniej obowiązujące w tej materii rozporządzenie (WE) nr 1346/2000 zostało uchylone. Rozporządzenie 2015/848 reguluje takie zagadnienia jak: jurysdykcja międzynarodowa, prawo właściwe dla postępowania upadłościowego i jego skutków, uznanie postępowań upadłościowych, szczególne zasady postępowania w związku z wtórnym postępowaniem upadłościowym, zawiadomienie wierzycieli i zgłaszanie wierzytelności.

Jurysdykcja krajowa (międzynarodowa) to ogólna właściwość sądów powszechnych danego państwa do rozstrzygania spraw cywilnych na jego terytorium. Rozporządzenie 2015/848 ustanawia jurysdykcję międzynarodową, co oznacza, że określa ono państwo członkowskie UE, którego sądy mogą wszcząć postępowanie upadłościowe. Rozporządzenie to wprowadza dwa łączniki jurysdykcyjne (czyli okoliczności przesądzające o właściwości sądów danego państwa do rozpoznania określonej sprawy):

• główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika,
• oddział.

Po pierwsze łącznikiem jurysdykcyjnym jest tzw. główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika. Jest to miejsce, w którym dłużnik regularnie zarządza swoją działalnością o charakterze ekonomicznym i które jako takie jest rozpoznawalne dla osób trzecich. Można mieć tylko jedno takie centrum. W przypadku gdy sąd otrzymujący wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego uzna, że główny ośrodek podstawowej działalności nie znajduje się na obszarze jego jurysdykcji, nie powinien wszczynać głównego postępowania upadłościowego.

Rozporządzenie 2015/848 wprowadza liczne domniemania ułatwiające w praktyce zindywidualizowanie łącznika jurysdykcyjnego. W przypadku gdy dłużnikiem jest osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej, obowiązuje domniemanie, że głównym ośrodkiem jej podstawowej działalności jest miejsce zwykłego pobytu tej osoby. Domniemanie takie ma zastosowanie tylko wtedy, gdy miejsce zwykłego pobytu nie zostało przeniesione do innego państwa członkowskiego w okresie sześciu miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego.

Po drugie łącznikiem jurysdykcyjnym jest oddział. To każde miejsce działalności, w którym dłużnik, przy wykorzystaniu zasobów ludzkich i maj (...)