Abuzywność klauzuli przeliczenia walutowego w umowie kredytu

Monitor Prawa Bankowego 2022/01 Styczeń

Wyrok Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2021 r. (I CSKP 55/21)

Postanowienia określające sposób ustalania kursu waluty obcej, które składają się na klauzulę waloryzacyjną zawartą w umowie kredytu, określają główne świadczenie kredytobiorcy.

Wyrokiem z 28.09.2018 r. Sąd Apelacyjny odrzucił apelację pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego z 16.11.2016 r. oraz na skutek apelacji powoda zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że utrzymał w całości w mocy nakaz zapłaty Sądu Okręgowego z 15.04.2016 r. Sąd Apelacyjny oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych.

Bank zawarł 10.11.2004 r. z pozwanymi – A.W. i D.K. umowę kredytu hipotecznego nr (...). Bank zobowiązał się udzielić kredytobiorcom na warunkach określonych w umowie oraz „Regulaminie kredytowania osób fizycznych w Banku (...) S.A.” kredytu w wysokości 66 938 franków szwajcarskich (CHF), a kredytobiorcy zobowiązali się do wykorzystania i zwrotu kwoty kredytu wraz z odsetkami zgodnie z warunkami umowy. Kredyt został przeznaczony na zakup na rynku wtórnym lokalu mieszkalnego. W ust. 1 załącznika nr 7 do tej umowy pozwani złożyli oświadczenia o zapoznaniu ich z ryzykiem zmiany kursu waluty, w której zaciągnęli zobowiązanie kredytowe, i o tym, że są świadomi ponoszenia przez nich tego ryzyka. Jednocześnie w ust. 2 pkt 2 i 4 załącznika nr 7 do umowy kredytobiorcy przyjęli do wiadomości, że kwota kredytu lub transzy kredytu wypłacana jest w złotych po przeliczeniu według kursu kupna waluty kredytu, obowiązującego w Banku, zgodnie z tabelą kursów walut Banku, ogłaszaną w siedzibie Banku w dniu wypłaty kredytu lub transzy kredytu, a kwota spłaty podlega przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu, obowiązującym w Banku zgodnie z tabelą kursów walut Banku, ogłaszaną w siedzibie Banku na koniec dnia spłaty. Na skutek zmiany kursu franka szwajcarskiego przed uruchomieniem kredytu, kredytobiorcom została wypłacona w złotych niższa kwota niż wcześniej ustalona ustnie z Bankiem. Termin uruchomienia kredytu został ustalony na 15.11.2004 r. Pozwani 10.11.2004 r. złożyli wniosek o wypłatę kredytu, określając walutę wypłaty na złote (PLN), a jej wartość na kwotę 166 000 zł. Kwota ta została wypłacona kredytobiorcom. W związku z brakiem spłaty zadłużenia Bank wypowiedział D.K. i A.W. umowę kredytu hipotecznego z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia. Wypowiedzenie zostało doręczone D.K. 24.03.2015 r., natomiast A.W. 23.03.2015 r. Następnie Bank wezwał D.K. i A.W. do solidarnej zapłaty kwoty 51 789,34 CHF, kwoty 2070,28 CHF tytułem odsetek oraz dalszych odsetek według stopy wynoszącej 1,8-krotność stopy odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 53 859,62 CHF od 29.02.2016 r. Pozwani nie uiścili kwoty objętej tym wezwaniem.

Sąd Apelacyjny, co do zasady, podzielił ustalenia i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji, że umowa kredytowa była ważna, dotyczyła kredytu we frankach szwajcarskich, którego wypłata i spłata miała następować, stosownie do zawartych uzgodnień, w złotych polskich, według indeksacji do kwoty waluty (CHF) oraz nie została zawarta z naruszeniem art. 358¹ § 1 k.c. Nie zgodził się jedynie ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, że skoro świadczenie pozwanych (kredytobiorców) zostało zastrzeżone w walucie polskiej, to nie było podstaw do uwzględnienia roszczenia wyrażonego we frankach szwajcarskich. Zdaniem Sądu drugiej instancji zachodziły podstawy do uznania, że umowa kredytowa opiewała na walutę CHF, chociaż określała warunki uruchomienia kredytu i jego spłaty w złotych polskich, ale w żadnym wypadku nie wyłączała spłaty kredytu po rozwiązaniu umowy w jego walucie. Uprawnione było dochodzenie postawionego w stan wymagalności kredytu w walucie kredytu (CHF). Sąd Apelacyjny stwierdził ponadto, że treść art. 358 k.c. nie oznaczała i nie oznacza obecnie, że kredyt ma być spłacony, a tym samym dochodzony, w złotych polskich. Powód mógł dochodzić spłaty kredytu wraz z odsetkami w walucie kredytu, albowiem umowa nie wyłączała takiej możliwości.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego pozwani nie wykazali, że rzeczywiście ukształtowany sposób wypłaty i spłaty w złotych polskich kredytu walutowego był niezgodny z dobrymi obyczajami i rażąco krzywdzący dla pozwanych. Przeciwnie, pozwani, korzystający z doradcy, przyznali, że byli zadowoleni z warunków kredytowych, a nadto dzięki tym warunkom mieli zdolność kredytową i spłacali kredyt przez ponad 10 lat. Odesłanie do tabeli obowiązującej w Banku nie określało szczegółowo sposobu określania kursu do spłaty i wypłaty. Niemniej najpóźniej w dacie wypłaty kwoty kredytu przeliczonego na złote podlegał on odkodowaniu. Sąd Apelacyjny wskazał również, że pozwani, przesłuchani w sprawie, nie zgłaszali zastrzeżeń, że warunki przeliczenia kwoty wypłaty kredytu w złotych oraz warunki spłaty rat były dla nich krzywdzące, nieadekwatne rynkowo. Nawet przyjmując, (...)