Przymusowa restrukturyzacja banku a postępowanie cywilne

Monitor Prawa Bankowego 2023/07-08 Lipiec/Sierpień

Przymusowa restrukturyzacja banku i stosowane w niej instrumenty istotnie wpływają na postępowania sądowe, których restrukturyzowany podmiot jest stroną lub uczestnikiem. Wpływ ten przejawia się w szczególności w zmianach podmiotowych, a także zawieszeniu postępowania. Nad tymi właśnie kwestiami pochylono się w niniejszym artykule.

Bartosz Sierakowski

Wojciech Bobik

Przymusowa restrukturyzacja – uwagi wprowadzające

Do zagadnienia, będącego przedmiotem niniejszego opracowania, odnoszą się przepisy zarówno prawa unijnego, jak i ustawodawstwa krajowego. W obu porządkach występuje ono jednak pod różnymi nazwami. W dyrektywie BRRD[1] – w jej polskiej wersji językowej – określane jest mianem „restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja”. W wersji angielskiej posłużono się terminem resolution. Z kolei w ustawie o BFG[2] – implementującej BRRD do polskiego prawa – użyto sformułowania „przymusowa restrukturyzacja”. Niezależnie od przyjętej konwencji językowej, każdy z wymienionych aktów prawnych traktuje o tym samym, czyli specjalnej procedurze przewidzianej na wypadek, gdy podmiot z sektora usług bankowych zagrożony jest upadłością.

Na szczeblu Unii Europejskiej dostrzeżono potrzebę wprowadzenia zestawu instrumentów, które pozwalałyby zminimalizować negatywne skutki złej sytuacji ekonomicznej instytucji finansowej dla całej gospodarki. W odpowiedzi na tę potrzebę przyjęto BRRD. Jej głównym założeniem jest wyznaczenie przez państwa członkowskie organu, który stwierdziwszy, że dana instytucja finansowa zagrożona jest upadłością i nie istnieje rozsądna szansa na zmianę tego stanu rzeczy przy wykorzystaniu innych środków, a ponadto że podjęcie działania leży w interesie publicznym, stosuje instrumenty restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Należą do nich: 1) zbycie działalności, 2) instytucja pomostowa, 3) wydzielenie aktywów, 4) umorzenie lub konwersja długu. Dyrektywa BRRD pozwala również państwom członkowskim przyznawać organom do spraw restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji dodatkowe narzędzia i uprawnienia. Ich dopuszczalność warunkowana jest jednak tym, aby po pierwsze – jeżeli są stosowane do grupy transgranicznej – nie stanowiły przeszkody do skuteczności grupowej restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, a po drugie, aby były spójne z celami takich operacji oraz ogólnymi zasadami, które nimi rządzą.

Zgodnie z art. 31 ust. 2 BRRD celami restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji są:

  • zapewnienie ciągłości funkcji krytycznych,
  • uniknięcie znaczących negatywnych skutków dla stabilności finansowej, w szczególności przez zapobiegnięcie efektowi domina, w tym w infrastrukturach rynkowych, oraz przez utrzymanie dyscypliny rynkowej,
  • ochrona finansów publicznych przez ograniczenie do minimum polegania na nadzwyczajnym publicznym wsparciu finansowym,
  • ochrona deponentów objętych zakresem dyrektywy 2014/49/WE i inwestorów objętych zakresem dyrektywy 97/9/WE,
  • ochrona środków finansowych i aktywów należących do klientów.

Ponadto zastrzeżono, że realizując powyższe cele, organ dąży do zminimalizowania kosztów restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz do uniknięcia spadku wartości, chyba że jest to niezbędne do osiągnięcia tych celów.

Polskim organem do spraw restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, czyli – posługując się nomenklaturą ustawy o BFG – organem przymusowej restrukturyzacji, jest Bankowy Fundusz Gwarancyjny (art. 65 u.BFG). Przymusowość omawianej procedury przejawia się w tym, że o jej wdrożeniu decyduje BFG, a nie podmiot, który ma być jej poddany. Ten ostatni, a konkretnie jego rada nadzorcza, może jedynie wnieść na decyzję BFG skargę do sądu administracyjnego.

Wszczęcie przymusowej restrukturyzacji, które następuje z dniem doręczenia poddanemu jej podmiotowi decyzji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (art. 111 u.BFG), istotnie zmienia sposób funkcjonowania tego podmiotu. Na Bankowy Fundusz Gwarancyjny przechodzi prawo podejmowania uchwał i decyzji w sprawach zastrzeżonych w ustawie i statucie albo umowie spółki do właściwości organów podmiotu w restrukturyzacji, rada nadzorcza zostaje zawieszona, zarząd ulega rozwiązaniu, wygasają udzielone wcześniej prokury i pełnomocnictwa (art. 113 ust. 1 pkt 1-4 u.BFG.). Bankowy Fundusz Gwarancyjny przejmuje kompetencję do reprezentacji podmiotu w restrukturyzacji (art. 113 ust. 1a u.BFG). Może on także wyznaczyć administratora (art. 114 ust. 1 u.BFG) lub zarząd tego podmiotu (art. 113 ust. 1b u.BFG).

Obszar zmian jest tak rozległy, że sięga również sfery uczestnictwa restrukturyzowanego podmiotu w postępowaniu cywilnym. Choć w ustawie o BFG zamieszczono osobny rozdział zatytułowany „Wpływ przymusowej restrukturyzacji na inne postępowania”, przepisy regulujące ten wpływ odnaleźć można także – a właściwie przede wszystkim – w innych częściach ustawy, a nawet w k.p.c.

Sukcesja materialnoprawna

Trzy z czterech instrumentów przymusowe (...)