Posiadacz rachunku bankowego jako pokrzywdzony

Monitor Prawa Bankowego 2021/12 Grudzień

Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 14 listopada 2019 r. (II AKa 202/19)

Z chwilą wpłacenia środków pieniężnych do banku wpłacający, tj. posiadacz tych środków, traci prawo własności tych środków i ma tylko roszczenie do banku o ich zwrot. Już z chwilą wpłacenia pieniędzy bank staje się ich właścicielem.. Stają się one w systemie bankowym abstrakcyjnymi jednostkami pieniężnymi. Wpłacenie pieniędzy na rachunek bankowy nie tworzy swoistej „skrytki” czy „skarbonki”, gdzie zdeponowane pieniądze są cały czas własnością wpłacającego. Z chwilą wpłacenia pieniędzy na rachunek bankowy właścicielem takich środków staje się bank. W konsekwencji bank, dokonując rozporządzeń tymi środkami, rozporządza własnym mieniem, a nie mieniem właścicieli rachunków.

Zygmunt Kukuła

            I. Przedstawiane orzeczenie wpisuje się w tematykę ochrony przed nadużyciami występującymi na płaszczyźnie usług powiązanych z prowadzeniem rachunków bankowych. Problematyce tej poświęcono dotąd sporo uwagi w literaturze fachowej, uwzględniając różne aspekty występujących zagrożeń i sposobów redukowania negatywnych następstw, które z nich wynikają. Opublikowane orzeczenie stanowi uzupełnienie dotychczasowego dorobku i opinii na ten temat, skupiających uwagę na przesłankach odpowiedzialności karnej za oszustwo klasyczne, uznawane za najczęściej popełniane przestępstwo na szkodę systemu bankowego.

Pewien problem na drodze do osiągnięcia zakładanego celu wynika z faktu, iż pomimo publikacji tezy glosowanego wyroku, sam wyrok wraz z uzasadnieniem nie został dotąd upubliczniony, toteż nie jest znany stan faktyczny tej sprawy, który legł u podstaw wydanego rozstrzygnięcia. Można jedynie w oparciu o przedstawione w upublicznionej sentencji wskazówki domyślać się, jak przebiegało modus operandi oskarżonych. Z wysokim prawdopodobieństwem zakładać należy, że doszło tu do niedozwolonej wypłaty środków zgromadzonych na rachunku właściciela bez jego wiedzy i zgody, używając do tego celu podrobionych pełnomocnictw, podpisanych rzekomo przez jego właściciela. W następstwie tak zrekonstruowanego sposobu działania zastosowanie znalazła kwalifikacja oszustwa z wykorzystaniem do tego celu fałszywych dokumentów.

Uważna lektura powyższej sentencji zwraca uwagę na trzy integralnie powiązane ze sobą zagadnienia, dostrzeżone przez sąd, wpływające na tok analizy orzeczenia, tj. niekorzystne rozporządzenie mieniem przez bank, znaczenie i zakres pojęcia szkody majątkowej oraz problematykę pokrzywdzonego tak opisanym działaniem przestępczym.

II. Pr (...)