Zakres przedmiotowy pojęcia kryptoaktywa w Rozporządzeniu MiCA

Monitor Prawa Bankowego 2024/07-08 Lipiec/Sierpień

Unia Europejska w latach 2022-23 przyjęła dwa akty prawne kładące podwaliny regulacyjne pod uporządkowane korzystanie z usług opartych na technologii rozproszonego rejestru (DLT), znanej najpowszechniej jako blockchain. Pierwszy, wcześniejszy z nich to Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/858 z 30.05.2022 r. w sprawie systemu pilotażowego na potrzeby infrastruktur rynkowych opartych na technologii rozproszonego rejestru[1]. Określa ono szczególne zasady świadczenia usług w technologii DLT wobec wybranych instrumentów finansowych. Drugie to Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1114 z 31.05.2023 r. w sprawie rynków kryptoaktywów[2], określające zasady emisji, oferowania, wprowadzania do obrotu oraz świadczenia usług wobec aktywów będących tokenami, które nie mają cech tradycyjnych usług finansowych. Przedmiotem niniejszego opracowania jest ustalenie zakresu pojęcia kryptoaktywów, do których stosuje się MiCAR, w szczególności delimitacji wobec tradycyjnych usług finansowych.

Krzysztof Korus

MiCAR jest aktem obszernym i wielowątkowym. Określa zasady działalności wykorzystującej technologię DLT w różnych wymiarach, przede wszystkim co do wydawania kryptoaktywów, ich oferowania, ubiegania się o dopuszczenie ich do obrotu, świadczenia usług w ich zakresie. Wspólnym mianownikiem tych wymiarów jest pojęcie kryptoaktywa, które jest przedmiotem niniejszego opracowania. Przed przejściem do jego omówienia odnotować należy, iż wybrane zagadnienia technologii DLT są regulowane również w aktach prawnych innych niż MiCAR i DLTPRR. W szczególności z MiCAR powiązane są przepisy o transferze niektórych kryptoaktywów określone w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1113 z 31.05.2023 r. w sprawie informacji towarzyszących transferom środków pieniężnych i niektórych kryptoaktywów[3]. Dalej Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2854 z 13.12.2023 r. w sprawie zharmonizowanych przepisów dotyczących sprawiedliwego dostępu do danych i ich wykorzystywania (akt w sprawie danych)[4] określa zasady dotyczące inteligentnych umów (ang. smart contracts). Wprawdzie rozporządzenie 2023/2854 nie łączy wyraźnie pojęcia inteligentnych umów z technologią DLT, niemniej w praktyce obrotu umowy te funkcjonują głównie w tej technologii. Wreszcie projekt Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) nr 910/2014 w odniesieniu do ustanowienia europejskich ram tożsamości cyfrowej reguluje funkcjonowanie zwykłych i kwalifikowanych rejestrów elektronicznych (ang. electronic ledgers).

W polskich przepisach odwołania do technologii DLT zawierają m.in. kodeks spółek handlowych (przepisy o rejestrze akcjonariuszy w postaci rozproszonej i zdecentralizowanej bazy danych, art. 300³¹ ust. 3, art. 328¹ust. 3 k.s.h.[5] ), prawo bankowe (dokument elektroniczny może być przechowywany w formie rozproszonej i zdecentralizowanej bazy danych, § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie dokumentów związanych z czynnościami bankowymi, sporządzanych na informatycznych nośnikach danych, wydanego na podstawie art. 7 ust. 4 p.b.[6]), przepisy o obrocie instrumentami finansowymi oraz o ofercie publicznej (instrumenty finansowe zapisywane za pomocą technologii rozproszonego rejestru, rachunek prowadzony w tej technologii, art. 2 ust. 1a, art. 3 pkt 28 ac, art. 131s i n. u.o.i.f.[7], art. 91 ust. 1a u.o.p.[8]).

Technologia rozproszonego rejestru

Kluczowym wyznacznikiem zastosowania MiCAR jest wykorzystanie technologii DLT lub technologii podobnej do DLT.Podobne podejście przyjmuje DLTPRR, z tym że nie uwzględnia się w nim wprost technologii podobnych do DLT. ^[9] Oba rozporządzenia definiują jednolicie technologię DLT jako technologię umożliwiającą funkcjonowanie i korzystanie z rozproszonych rejestrów. Definiuje się w nich ponadto jednolicie pojęcia rozproszonego rejestru, węzła sieci, mechanizmu konsensusu. Upraszczając skomplikowaną siatkę pojęciową obu rozporządzeń, technologią DLT w ich rozumieniu jest każdy mechanizm programowo–sprzętowo–sieciowy, który jest zdolny tworzyć i korzystać z repozytorium (rejestru) informacji o zdarzeniach (transakcjach), które to repozytorium jest jednocześnie utrzymywane w wielu urządzeniach jednej sieci (węzłach) co do całości lub części informacji o wszystkich transakcjach tego repozytorium, w którym wprowadzenie transakcji wymaga współdziałania wielu jednostek na uprzednio uzgodnionych zasadach.

Kryptoaktywa

W aktualnych modelach empirycznych najbardziej popularne obiekty funkcjonujące w technologii DLT to środki wymiany (zwane też kryptowalutami; niektóre z nich zaliczają się do walut wirtualnych w rozumieniu art. 2 ust. 2 pkt 26 u.p.p.p.[10]), dalej środki dające prawa do pozyskania dóbr (tzw. tokeny użytkowe), wreszcie środki dające uprawnienia do zysków lub uprawnienia korporacyjne wobec przedsięwzięć gospodarczych z potrzebą zewnętrznego kapitału. W istocie zakres aktualnych i potencjalnych zastosowań technologii DLT jest znacznie szerszy. Niemniej jedynie powyższe kategorie obiektów są relewantne na gruncie MiCAR. Wynika to stąd, iż obiekty te wykazują powinowactwo do usług finansowych lub usług do nich zbliżonych, tymczasem występowanie ryzyk charakterystycznych dla usług finansowych jest w istocie głównym kryterium zastosowania MiCAR (por. motyw 10 preambuły MiCAR). W tej perspektywie kryptoaktywem w rozumieniu MiCAR jest każde cyfrowe odzwierciedlenie wartości lub prawa, które da się przenosić i przechowywać w formie elektronicznej z wykorzys (...)