Wpływ ogłoszenia upadłości mocodawcy na udzielone pełnomocnictwo procesowe

Monitor Prawa Bankowego 2025/07-08 Lipiec/Sierpień

Cechą charakterystyczną systemu prawa cywilnego jest możliwość zastępstwa przy dokonywaniu czynności prawnych lub faktycznych. Istota zastępstwa znajduje odzwierciedlenie w prawie materialnym[1] oraz procesowym[2]. W przepisach o postępowaniu cywilnym ustawodawca pozostawia stronie wybór, w jaki sposób zamierza działać. Przysługuje jej prawo do dokonywania czynności samodzielnie lub za pomocą pełnomocnika.

Paweł Janda

Pamiętać jednak należy, że działanie w postępowaniu cywilnym przez pełnomocnika nie wyklucza dokonywania – równolegle lub nawet w kontrze – czynności procesowych przez samą stronę (por. art. 93 k.p.c.). Ponadto w procedurze cywilnej występują także sytuacje, gdy obowiązkowe jest zastępstwo strony. Dotyczy to „przymusu adwokacko-radcowskiego”, który odnosi się do postępowania prowadzonego przed Sądem Najwyższym i czynności procesowych związanych z takim postępowaniem przed sądem niższej instancji. Ponadto „przymus” zastępstwa wprowadzono w sprawach z zakresu praw własności intelektualnej.

Niniejszy artykuł dotyczy problematyki wpływu ogłoszenia upadłości mocodawcy na byt pełnomocnictwa procesowego. Postanowienie sądu w tej sprawie ma charakter konstytutywny. Kreuje nowy stan prawny dotyczący praw i obowiązków majątkowych. Z dniem wydania postanowienia powstają także skutki prawne w sferze procesowej upadłego. Nasuwa się zatem pytanie: czy z chwilą ogłoszenia upadłości pełnomocnictwo procesowe udzielone przez upadłego mocodawcę traci swój byt, a pełnomocnik procesowy pozbawiony zostaje możliwości reprezentowania mocodawcy?

Wyodrębnia się dwa główne etapy postępowania upadłościowego: 1) postępowanie w sprawie ogłoszenia upadłości oraz 2) postępowanie po jej ogłoszeniu[3]. Mają one oddzielny charakter. Na każdym z tych etapów przepisy nakazują, aby w sprawach nieuregulowanych stosować odpowiednio przepisy k.p.c. (art. 35 i art.  229 ust. 1 p.u.[4]), w tym dotyczące pełnomocnictwa. Stosowanie przepisów k.p.c. o procesie jest więc uzasadnione wówczas, gdy dane zagadnienie nie jest w ogóle unormowane w przepisach p.u. albo jest wprawdzie uregulowane, ale tylko fragmentarycznie lub niejednoznacznie i powoduje to brak możliwości interpretacji[5]. Odpowiednie stosowanie przepisu oznacza, że może on zostać wykorzystany wprost, z modyfikacjami lub do określonych zdarzeń w ogóle nie ma zastosowania[6].

Regulacje pełnomocnictw procesowych na tle prawa upadłościowego

Na pierwszym etapie postępowania upadłościowego nie ma przeszkód, aby pełnomocnik złożył wniosek o ogłoszenie upadłości i reprezentował stronę w dalszym jego toku. Na tym tle pojawia się pytanie, czy pełnomocnika procesowego obejmują ograniczenia odnośnie do uprawnień, jakie daje mu stosunek pełnomocnictwa łączący go z mocodawcą w danej sprawie. Z mocy prawa pełnomocnik uprawniony jest do wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych, udzielenia dalszego pełnomocnictwa procesowego adwokatowi lub radcy prawnemu, zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczenia albo uznania powództwa, odbioru kosztów procesu od strony przeciwnej. Nie jest jednak tak, że na omawianym etapie postępowania pełnomocnik ma prawo dokonać każdej z wymienionych czynności. Ograniczenia odnoszą się chociażby do zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczeń albo uznania powództwa.

W postępowaniu w przedmiocie ogłoszenia upadłości nie załatwia się sporów między dłużnikiem a wierzycielem[7]. Zgodnie z art. 12a p.u. sąd oddali wniosek wierzyciela, jeżeli dłużnik wykaże, że wierzytelność ma w całości charakter sporny, a spór zaistniał między uczestnikami postępowania – dłużnikiem i wierzycielem – przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości[8]. Nie ma znaczenia fakt dokonywania czynności przed sądem. Spór taki można np. wykazać za pomocą korespondencji, w której dłużnik oświadczył, że nie zapłaci za roboty (dzieło, usługę) z uwagi na ich niewykonanie lub nienależyte wykonanie, zaprzeczył istnieniu długu, potrącił wzajemne wierzytelności, zakwestionował istnienie wierzytelności wzajemnej kontrahenta[9].

Zawarcie ugody między dłużnikiem a wierzycielem, który złożył wn (...)