Ważność umowy kredytu obejmującej klauzule abuzywne

Monitor Prawa Bankowego 2024/04 Kwiecień

Wyrok Sądu Najwyższego z 19 września 2023 r. (II CSKP 1110/22)

Skoro postanowienie o przeliczniku opartym na kursie CHF, ogłaszanym przez bank, należy traktować tak, jakby nie było go w umowie od początku, należy stosować przelicznik ustalony na podstawie art. 56 k.c.

Pozwem wniesionym 29.08.2016 r. kredytobiorcy wnieśli o zasądzenie solidarnie na ich rzecz od pozwanego banku tytułem zwrotu świadczenia nienależnego sumy 264 446,17 zł zapłaconej tytułem rat kredytowych. Powodowie podnieśli bezskuteczność postanowień umowy kredytu z 11.12.2007 r. przewidujących waloryzację zadłużenia kursem franka szwajcarskiego i żądali zwrotu nadpłaty wynikającej z tych postanowień. Kredytobiorcy wnieśli także o ustalenie bezskuteczności tych postanowień umowy, lecz w tym zakresie cofnęli pozew, a Sąd pierwszej instancji umorzył postępowanie. Wyrokiem z 12.09.2019 r. (II C 684/16) Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo do sumy 85 152,40 zł, a Sąd Apelacyjny wyrokiem z 20.08.2020 r. (V ACa 733/19) oddalił apelację banku.

Sąd drugiej instancji ustalił, że kredytobiorcy do końca sierpnia 2016 r. zapłacili bankowi tytułem spłaty kredytu 264 446,17 zł, a przy pominięciu niewiążących kredytobiorców postanowień o waloryzacji kursem CHF powinni zapłacić 179 293,77 zł. Różnicę tych sum Sąd odwoławczy uznał za świadczenie nienależne, zasadnie zasądzoną wyrokiem Sądu pierwszej instancji (art. 405 i 410 k.c.). Sąd Apelacyjny uznał umowę za wiążącą w pozostałym zakresie, w szczególności uznał za wiążące postanowienia dotyczące oprocentowania kredytu w oparciu o stawkę LIBOR.

Pozwany bank zaskarżył wyrok Sądu drugiej instancji w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia przepisów postępowania przez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Zarzuty błędnych ustaleń podniesione w pkt 1b i 1c skargi kasacyjnej są w istocie zarzutami błędnej oceny skutków umowy stron i do wyrażenia takiej oceny nie jest konieczna opinia biegłego. Kwestia wpływu konsumenta na treść umowy (zarzut 1a) także nie wymaga wiadomości specjalnych.

W zarzucie 2d skarżący podnosi oparcie zaskarżonego wyroku na bezpodstawnej tezie, że samo odesłanie do tabeli kursowej banku rażąco narusza interesy konsumenta w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. Kwestia ta jest nieistotna, gdyż przede wszystkim przyznanie jednej ze stron umowy prawa kształtowania świadczeń drugiej strony, nawet w ograniczonych granicach, sprzeciwia się naturze stosunków umownych i na podstawie art. 353¹ k.c. jest nieważne. Sąd drugiej instancji powołał linię orzeczniczą uznającą nieważność takich postanowień, lecz nie zajął wobec niej stanowiska i stanowczo wyraził tylko tezę o niedopuszczalności tych postanowień na podstawie art. 385¹ § 1 k.c. Skoro jednak Sąd odwoławczy powołał alternatywne wobec art. 385¹ § 1 k.c., i dalej idące, uzasadnienie braku mocy wiążącej przelicznika kursowego opartego na tabeli kursowej banku, to skuteczne zaskarżenie uznania przelicznika za niewiążący wymagało objęcia zarzutami skargi także tego alternatywnego uzasadnienia, czego skarżący nie uczynił.

Wobec nieważności przelicznika walutowego ustanowionego w umowie nieistotny jest także zarzut 2g. Powołane w nim przepisy pozwalają kredytobiorcy kredytu waloryzowanego walutą obcą na dokonywanie spłat rat w walucie obcej. Dzięki temu kredytobiorca, jeżeli uzna aktualny kurs banku za niewłaściwy, może zakupić walutę w dowolny sposób i spłacić nią daną ratę. Powyższe uprawnienie rzeczywiście może być argumentem za brakiem rażącego naruszenia interesów kredytobiorcy w rozumieniu art. 385¹ k.c., lecz nie czyni dopuszczalnymi umów wykraczających poza granice swobody umów określone w art. 353¹ k.c.

Zarzut 2h zmierza do wykazania, że bank jest zobowiązany do stosowania kursów walutowych ze swojej tabeli kursowej i nie miał prawa zawrzeć (...)