Upadłość współposiadacza wspólnego rachunku bankowego

Monitor Prawa Bankowego 2025/07-08 Lipiec/Sierpień

W odniesieniu do stron umowy rachunku bankowego może zostać ogłoszona upadłość. Upadłość banku powoduje rozwiązanie tej umowy i konieczność dokonania wypłat przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny (art. 434 p.u.[1]). Inaczej jest w razie upadłości posiadacza. Umowa rachunku trwa wtedy nadal (art. 112 p.u.). Dotyczy to także umowy zawartej z kilkoma współposiadaczami (umowa wspólnego rachunku bankowego). Rozważenia wymaga, czy upadłość jednego ze współposiadaczy powoduje, że zmienia się sytuacja prawna stron, w szczególności w zakresie wykonywania praw i obowiązków wynikających z umowy. Niniejsze opracowanie stanowi próbę odpowiedzi na te pytania.

Grzegorz Sikorski

Jak się uważa, umowa rachunku wspólnego stanowi odmianę (rodzaj) umowy rachunku zawartej z jednym posiadaczem[2]. Za takim stanowiskiem przemawia treść przepisów k.c. i p.b.[3]. Podkreśla to zwłaszcza art. 51 p.b., który wprost stanowi o możliwości „prowadzenia rachunku bankowego” jako rachunku wspólnego. Podobnie traktują tę umowę stosowane w praktyce regulaminy bankowe, które nie zawierają szczegółowej, odrębnej regulacji, a jedynie obejmują postanowienia charakteryzujące ten stosunek prawny. W pozostałym zakresie stosuje się do niej treść regulaminu odnoszącą się do umowy rachunku bankowego jako takiej[4]. W umowie wspólnego rachunku bankowego występuje jednak kilku współposiadaczy. Powoduje to, że ma ona nieco odmienną treść od zwykłej umowy rachunku bankowego i rodzi specyficzne skutki prawne.

Ustawowe, modelowe ukształtowanie omawianej umowy zakłada, że każdy ze współposiadaczy ma równą pozycję prawną wobec banku w zakresie wierzytelności wynikającej z rachunku bankowego. Każdy z nich samodzielnie może składać bankowi polecenia rozliczeniowe (dysponować środkami zgromadzonymi na rachunku) i wypowiedzieć umowę (art. 51a p.b.). Uzasadnione jest to celem tego rachunku, dzięki któremu współposiadacze mają ułatwioną możliwość zarządzania wspólnymi środkami.

Ustawa dopuszcza inne ustalenie treści umowy (art. 51a p.b.). Współposiadacze mogą albo wspólnie dysponować środkami znajdującymi się na rachunku (tzw. rachunek wspólny łączny[5]), albo prawo to może być powierzone jedynie części lub jednemu z nich, albo nawet osobie trzeciej (tzw. rachunek przedstawicielski)[6]. Wynikać to jednak musi wprost z umowy albo przepisu ustawy (np. jedynym dysponentem środków zgromadzonych na rachunku wspólnym prowadzonym dla stron umowy o współpracy, o której mowa w p.g.g.[7], jest operator, a w odniesieniu do rachunków wspólnych funduszy emerytalnych – powszechne towarzystwo emerytalne).

Mnogość w (...)