Abstrakt

Celem artykułu jest omówienie nadchodzących zmian w regulacji prawnej umowy o kredyt konsumencki zawieranej na odległość oraz ocena wpływu tych zmian na kredytodawców. W opracowaniu został podjęty temat zbiegu przepisów ustawy o kredycie konsumenckim oraz ustawy o prawach konsumenta regulujących umowę o kredyt konsumencki zawieraną na odległość w oparciu o projekt ustawy implementujący CCD2 oraz DMD2 do polskiego porządku prawnego. Przeprowadzona analiza prawna prowadzi do konkluzji, że DMD2 wprowadza zasadę wyłącznego stosowania przepisów sektorowych do informacji udzielanych przed zawarciem umowy, prawa do odstąpienia od umowy oraz odpowiednich wyjaśnień. Przesądzenie tej kwestii ma istotne znaczenie dla kredytodawców zawierających na odległość umowy o kredyt konsumencki.

Słowa kluczowe

Kredyt konsumencki, umowa na odległość, funkcja odstąpienia od umowy, interfejs internetowy, internetowa platforma handlowa, CCD2.

Abstract

The aim of this article is to examine the forthcoming changes in the legal framework governing consumer credit agreements concluded at a distance and to assess their implications for creditors. The article analyses the interaction between the provisions of the Consumer Credit Act and the Consumer Rights Act applicable to consumer credit agreements concluded at a distance in light of the draft legislation implementing CCD2 and DMD2 into Polish law. The legal analysis leads to the conclusion that DMD2 establishes the rule of exclusive application of sector-specific provisions to precontractual information, the right of withdrawal and relevant explanations. Clarification of this issue is of considerable practical importance for creditors offering consumer credit agreements.

Keywords

Consumer credit, distance contract, the withdrawal function, online interface, trader’s online platform, CCD2.

Marta Dzieciuch

Wprowadzenie

W ostatnich latach obserwujemy popularyzację modeli biznesowych, w których usługi kredytowe oferowane są za pośrednictwem różnego rodzaju platform lub aplikacji, umożliwiając tym samym zawieranie umów o kredyt zdalnie, bez jednoczesnej obecności obu stron transakcji. Wynika ona przede wszystkim z upowszechnienia się zdalnych metod zawierania umów w obrocie handlowym, jak również z oczekiwań konsumentów, którzy chętniej korzystają z usług dostępnych cyfrowo, oferowanych w sposób podążający za aktualnym stanem wiedzy technologicznej. Naprzeciw tendencjom cyfrowym, obserwowanym szczególnie na rynku kredytowym[1], na którym coraz popularniejsze stały się nowe cyfrowe narzędzia finansowe (takie jak metody płatności typu „kup teraz, zapłać później”[2]), wydaje się wychodzić dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2225 w sprawie umów o kredyt konsumencki[3] oraz dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2673 zmieniająca dyrektywę 2011/83/UE w odniesieniu do umów o usługi finansowe zawieranych na odległość[4] („DMD2[5]”, a łącznie z CCD2 zwane „Dyrektywami”). W przypadku umów o kredyt konsumencki zawieranych na odległość przepisy ustawy o kredycie konsumenckim[6] oraz przepisy ustawy o prawach konsumenta[7] pokrywają się w zakresie informacji udzielanych przed zawarciem umowy, prawa odstąpienia od umowy oraz odpowiednich wyjaśnień, jednak co do zasady pierwszeństwo stosowania mają przepisy ustawy o kredycie konsumenckim jako ustawy szczególnej regulującej konkretną usługę finansową dla konsumentów[8]. W artykule zostaną omówione przypadki zbiegu przepisów ustawy o kredycie konsumenckim i ustawy o prawach konsumenta w odniesieniu do umów o kredyt konsumencki zawieranych na odległość, ze szczególnym uwzględnieniem przepisów ustawy o prawach konsumenta, których stosowanie do tych umów jest wyłączone. W ramach rządowego procesu legislacyjnego trwają obecnie prace nad projektem nowej ustawy o kredycie konsumenckim oraz o zmianie ustawy o prawach konsumenta, którego celem jest transpozycja obu Dyrektyw do polskiego porządku prawnego[9].

Nowe otoczenie prawne zawieranych na odległość umów o kredyt konsumencki

Regulacja umowy o kredyt konsumencki zawieranej na odległość w związku z projektem ustawy będzie podlegać licznym zmianom. Ratio legis tych zmian jest zwiększenie poziomu ochrony interesów konsumentów, którym są oferowane usługi finansowe na odległość[10]. Projekt ustawy zakłada, że zmienione przepisy ustawy o prawach konsumenta w szerokim zakresie znajdą zastosowanie do umów o usługi finansowe zawieranych na odległość[11]. Niektóre z przepisów u.p.k. będą nadal stosowane do umów o usługi finansowe w niezmienionym brzmieniu[12]. Jednym z tych przepisów jest art. 2 u.p.k. obejmujący katalog określeń użytych w ustawie, który w związku z projektem ustawy zostanie rozszerzony o definicję ustawową usługi finansowej[13] oraz umowy ramowej[14]. Usługą finansową w rozumieniu zmienionej ustawy o prawach konsumenta będzie m.in. umowa o kredyt konsumencki, jak również powiązana z nią umowa ubezpieczenia[15]. Tak szerokie ujęcie usług finansowych ma pozwolić na objęcie także usług finansowych, które będą oferowane na rynku w przyszłości[16]. Dla umów o kredyt konsumencki zawieranych na odległość kluczową zmianą jest propozycja stosowania do tych umów art. 10 i 11 u.p.k. Pierwszy z przepisów nakłada na przedsiębiorcę obowiązek uzyskania wyraźnej zgody konsumenta na każdą dodatkową płatność wykraczającą poza uzgodnione wynagrodzenie za główne obowiązki umowne przedsiębiorcy najpóźniej w chwili wyrażenia przez konsumenta woli związania się umową. Co istotne, stosowanie przez przedsiębiorcę domyślnych opcji, które konsument musi odrzucić w celu uniknięcia dodatkowej płatności, nie spełnia wymogu otrzymania przez przedsiębiorcę wyraźnej zgody na nią konsumenta. W takim przypadku konsument jest uprawniony do zwrotu uiszczonej płatności dodatkowej.  Przenosząc powyższe na grunt umowy o kredyt konsumencki i mogące się z nią wiązać dodatkowe płatności, rozważenia wymaga, jakie kategorie kosztów wynikających z umowy o kredyt konsumencki mogłyby zostać kwalifikowane jako dodatkowe płatności w rozumieniu art. 10 u.p.k. W szczególności wątpliwe jest, czy każda płatność wykraczająca poza uzgodnione wynagrodzenie za główne obowiązki umowne kredytodawcy, którym w przypadku umowy o kredyt konsumencki są zasadniczo odsetki umowne (kapitałowe), stanowi dodatkową płatność wymagającą uzyskania zgody konsumenta. Takie rozumowanie prowadziłoby do konkluzji, że pozaodsetkowe koszty kredytu[17] jako takie stanowią dodatkowe płatności w rozumieniu art. 10 u.p.k. Biorąc pod uwagę, że na etapie przedkontraktowym umowy o kredyt konsumencki konsument jest informowany między innymi o całkowitym koszcie kredytu oraz o całkowitej kwocie do zapłaty, wymaganie od kredytodawcy uzyskania od konsumenta zgody na koszty związane kredytem, o których zostanie poinformowany przed zawarciem umowy, wydaje się być nadmiarowe i sprzeciwiające się funkcji art. 10 u.p.k., jaką jest ochrona konsumenta przed nieświadomym zaciągnięciem dodatkowych zobowiązań. W kontekście umowy o kredyt konsumencki zawieranej na odległość, art. 10 u.p.k. służy raczej do informowania o płatnościach, które mają dodatkowy ch (...)