Przegląd orzecznictwa sądów w przedmiocie wypowiedzenia umowy kredytu przez bank i oceny zdolności kredytowej

Monitor Prawa Bankowego 2026/02 Luty

wybór i opracowanie:

Wypowiedzenie umowy kredytu jako nadużycie prawa podmiotowego

Klauzule generalne, w tym wysłowione w art. 5 k.c. zasady współżycia społecznego, stanowią konstrukcję odesłania zawartego w przepisie do pozaprawnych reguł społecznych, wyznaczników rozstrzygnięć słusznych i sprawiedliwych, wyłączających nadużycie prawa. Ich treść jest ustalona na potrzeby rozstrzygnięć konkretnej sprawy. Nie mamy tu do czynienia z normatywnym wyszczególnieniem komponentów oceny, ale z konkretyzowaniem ich elementów w praktyce zastosowania. Należy tu nadmienić, że w świetle teorii wewnętrznej klauzuli nadużycia postępowanie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego w ogóle nie mieści się w kategorii wykonywania prawa podmiotowego.

Zważywszy na zasady racjonalnego postępowania w obrocie, bank przede wszystkim powinien dążyć do poznania przyczyn powstania zadłużenia przeterminowanego i podjąć próby ustalenia zdolności kredytowej w stanie faktycznym analizowanej sprawy. W sytuacji gdy przyczyną naruszenia warunków umowy kredytu była utrata przez kredytobiorcę zdolności kredytowej, jej wypowiedzenie nie mogłoby być uznane za nadużycie prawa podmiotowego. W czasie prowadzonej rozprawy bank ograniczył się do stwierdzenia, że wypowiedzenie nastąpiło na podstawie uregulowań umownych i ustawowych. W istocie nie podjął on próby wykazania, że spełnione zostały warunki wypowiedzenia umowy kredytu. Nie dokonał też jakichkolwiek czynności, które pozwoliłyby mu ocenić zdolność kredytową pozwanej. Faktem niebudzącym wątpliwości jest to, że brak terminowej spłaty rat kredytu może wynikać z różnych przyczyn, a przesłanka naruszenia warunków udzielenia kredytu powinna być rozumiana szeroko.

Skład sądu:

SSN Ewa Stefańska (przewodnicząca),

SSN Leszek Bosek,

SSN Robert Stefanicki (sprawoznawca).

Synteza stanu faktycznego

Sąd Apelacyjny w Krakowie I Wydział Cywilny po rozpoznaniu 13.02.2020 r. na rozprawie sprawy z powództwa B. S.A. (dalej: „Bank” lub „strona powodowa”) w W. przeciwko M.W. o zapłatę na skutek apelacji strony powodowej od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 16.11.2018 r. (I C 667/18) oddalił apelację i zasądził od strony powodowej na rzecz pozwanej kwotę 8100 zł (osiem tysięcy sto złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Pozwem z 5.09.2017 r. w elektronicznym postępowaniu upominawczym Bank wniósł o zasądzenie od pozwanej M.W. kwoty 223 001,47 zł z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy lombardowej NBP rocznie, ale nie więcej niż w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od 5.09.2017 r. do dnia zapłaty. Datę wymagalności roszczenia określił jako 13.04.2017 r. Wniósł także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w wysokości 2788 zł.

W uzasadnieniu pozwu strona powodowa wskazała, że z M.W. łączyła ją umowa złotowego mieszkaniowego kredytu budowlano-hipotecznego z 17.07.2012 r. Umowa ta została wypowiedziana przez bank oświadczeniem wysłanym 15.02.2017 r. Decyzję tę poprzedzało wezwanie pozwanej do spłaty przeterminowanego zadłużenia. Po upływie okresu wypowiedzenia umowy zobowiązanie pozwanej stało się w całości wymagalne. Na łączną kwotę zadłużenia w wysokości 223 000,47 zł składa się 212 799,30 zł kapitału i 10 202,17 zł odsetek naliczonych do 4.09.2017 r. Strona powodowa skapitalizowała odsetki należne na dzień wniesienia pozwu i domagała się z tytułu opóźnienia odsetek umownych w wysokości określonej w § 26 umowy kredytu, zarówno od kapitału, jak i od skapitalizowanych odsetek należnych na dzień wniesienia pozwu.

Postanowieniem z 14.11.2017 r. Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie, VI Wydział Cywilny, postanowił przekazać sprawę do Sądu Okręgowego, gdyż uznał brak podstaw do wydania nakazu zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Referendarz sądowy Sądu Okręgowego w Krakowie wydał 2.03.2018 r. nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, w którym nakazał pozwanej, aby zapłaciła stronie powodowej kwotę 223 001,47 zł z umownymi odsetkami w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP, każdorazowo nie więcej niż dwukrotność ustawowych odsetek za opóźnienie, liczonych od 5.09.2017 r. do dnia zapłaty, oraz kwotę 2805 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Na niniejszą decyzję M.W. wniosła 6.04.2018 r. sprzeciw, którym zaskarżyła w całości nakaz zapłaty i wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od strony powodowej na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu sprzeciwu podniosła m.in., że strona powodowa nie udowodniła swego roszczenia, a przedłożone przez bank dokumenty bankowe w postaci kserokopii nie mają waloru dokumentu urzędowego, lecz są pismami prywatnymi i stanowią jedynie dowód tego, że strona, która je podpisała, złożyła zawarte w nich oświadczenie. Uzasadniając swoje stanowisko, pozwana wskazała, że w przedłożonym oświadczeniu o wypowiedzeniu umowy bank nie powołuje się na żadną z dopuszczonych przesłanek wypowiedzenia umowy, o których stanowi § 25 ust. 1 umowy. Wymienia on u (...)