Archiwa P_230506 - ISPB.pl - Instytut Szkoleń Prawa Bankowego

Przesłanki uznania za podmiot dominujący wobec banku krajowego

Monitor Prawa Bankowego 2023/5 Maj

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2022 r. (II GSK 125/19)

Decyzje KNF w sprawach oceny, czy dany podmiot jest podmiotem dominującym względem podmiotu powiązanego, są decyzjami o charakterze uznaniowym. Ustawodawca w przepisach art. 4 ust. 1 pkt 8 lit. b i pkt 14 p.b. używa nieostrych zwrotów ustawowych („znaczący wpływ”), co wymaga od KNF przy dokonywaniu oceny, czy w danym przypadku rodzaj oddziaływania pomiędzy dwoma podmiotami będzie posiadał „kwalifikowany” charakter, uwzględnienia wypracowanych przez doktrynę i orzecznictwo zasad wykładni tzw. pojęć niedookreślonych. Luz wynikający z nieostrości pojęć ustawowych jest uważany za upoważnienie do wyrażenia wiążącej oceny, która w żadnej mierze nie może być dowolna.

Wyrokiem z 12.09.2018 r. (VI SA/Wa 2226/17) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Skarbu Państwa na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z [...] sierpnia 2017 r. w przedmiocie uznania Skarbu Państwa za podmiot dominujący wobec [...]. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Pismem z [...] sierpnia 2016 r. Komisja Nadzoru Finansowego (dalej: „KNF”) zawiadomiła Skarb Państwa Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: „SP”, „skarżący”) oraz [...] o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie uznania SP za podmiot dominujący wobec [...], w związku z możliwością wywierania znaczącego wpływu na [...] za pośrednictwem A. S.A. (dalej: „A.”) z uwagi na posiadanie uprawnień do wykonywania prawa głosu, za pośrednictwem A., ze znaczącego pakietu akcji na Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy (dalej: „WZA”) [...] oraz z uwagi na rozproszony charakter akcjonariatu tego [...].

Decyzją z [...] grudnia 2016 r. KNF uznała SP za podmiot dominujący wobec [...] w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 8 lit. b i pkt 14 ustawy z 29.08.1997 r. – Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2439, ze zm., dalej: „p.b.”). KNF oparła swoje decyzje na ustaleniu, że SP wywiera znaczący wpływ na [...] poprzez wywieranie znaczącego wpływu na A., który bezpośrednio wywiera znaczący wpływ na [...]. Dokonując powyższych ustaleń, KNF wzięła pod uwagę:

wykładnię pojęcia „znaczącego wpływu” z art. 4 ust. 1 pkt 14 p.b.,
informacje dotyczące głosowania akcjonariuszy na WZA A., wskazujące na faktyczne wykonywanie przez SP większości głosów, uprzywilejowaną pozycję SP jako akcjonariusza [...], wynikającą z postanowień statutowych A., w tym polegającą na ograniczeniu prawa głosu innych niż SP akcjonariuszy oraz możliwości kształtowania przez SP składu rady nadzorczej A., informacje dotyczące głosowania akcjonariuszy na WZA [...] i faktyczne wykonywanie przez A., wraz z B. S.A. (dalej: „B.”) oraz zarządzanymi przez C. i D., większości głosów,
okoliczności faktyczne, zgodnie z którymi:
- C. oraz D. są jednostkami objętymi konsolidacją w ramach Grupy A., a więc są przez A. traktowane stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 4 ustawy o rachunkowości jako jednostki zależne wchodzące w skład grupy kapitałowej,
- [...] kwietnia 2016 r. A. (posiadający udział stanowiący 25,1948% kapitału i ogólnej liczby głosów na WZA [...]) zawarł z:
  - B. (posiadającym udział stanowiący 0,0376% kapitału i ogólnej liczby głosów na WZA),
  - C. (posiadającym udział stanowiący 0,0023% kapitału i ogólnej liczby głosów na WZA),
  - D. (posiadającym udział stanowiący 3,9886% kapitału i ogólnej liczby głosów na WZA),
  - porozumienie na czas nieoznaczony w sprawie zgodnego głosowania na WZA,
- A. wraz z podmiotami zależnymi (B. oraz C. i D.) posiadał największy spośród akcjonariuszy [...] pakiet akcji, który w warunkach rozproszonego akcjonariatu i niskiej frekwencji akcjonariuszy na WZA [...], pomimo że stanowił ok. 29% kapitału i ogólnej liczby głosów, zapewniał ponad 50% udziału w głosach na WZA [...].

Decyzja ta została doręczona Skarbowi Państwa i GKO. Decyzją z [...] sierpnia 2017 r. KNF utrzymała w mocy powyższą decyzję. Zdaniem KNF w odniesieniu do podmiotów funkcjonujących w formie spółki akcyjnej pojęcie „znaczącego wpływu” zdefiniowanego w art. 4 ust. 1 pkt 14 p.b. należy rozumieć przede wszystkim jako zdolność wpływania przez określony podmiot na podejmowanie przez WZA innego podmiotu uchwał w zakresie wyznaczania kierunków polityki finansowej i operacyjnej, w tym również dotyczącej podziału zysku lub pokrycia straty bilansowej.

Organ uznał, że SP, w warunkach rozproszonego akcjonariatu i niskiej frekwencji akcjonariuszy na WZA A., pomimo posiadania udziału w kapitale i ogólnej liczby głosów na WZA A. na poziomie 34,1875%, wywierał znaczący wpływ na A., w szczególności poprzez udział w podejmowaniu uchwał na WZA A., w tym uchwał wyznaczających kierunki polityki finansowej i operacyjnej. Ponadto SP posiadał uprzywilejowaną pozycję jako akcjonariusz A., co wynikało z postanowień statutowych A., w tym w zakresie kształtowania składu osobowego organów A. (rada nadzorcza, zarząd). A., w warunkach rozproszonego akcjonariatu i niskiej frekwencji akcjonariuszy na WZA [...], pomimo posiadania udziału w kapitale i ogólnej liczby głosów na WZA [...] na poziomie 29,22%, wywierało znaczący wpływ na [...] poprzez udział w podejmowaniu uchwał na WZA. Wobec tego A. wywierało znaczący wpływ na [...] w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 8 lit. b i pkt 14 p.b. poprzez zdolność do udziału w podejmowaniu decyzji w zakresie wyznaczania kierunków polityki finansowej i operacyjnej [...], w tym również dotyczących podziału zysku lub pokrycia straty bilansowej. W konkluzji KNF uznała, że SP wywiera znaczący wpływ na [...] w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 8 lit. b i pkt 14 p.b.

Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, KNF uwzględniła dodatkowe fakty, które zaistniały po dniu wydania decyzji, tj. od [...] grudnia 2016 r. do [...] sierpnia 2017 r., takie jak to, że:

na nadzwyczajnym WZA A., które rozpoczęło się [...] stycznia 2017 r. oraz było kontynuowane [...] lutego 2017 r., SP, dysponując 34,1875% ogólnej liczby głosów, uprawniony był do wykonywania 58,0456% liczby głosów; w wyniku uchwał podjętych na WZA zostało odwołanych trzech dotychczasowych i powołanych czterech nowych członków rady nadzorczej A.; wniosek o zwołanie WZA oraz zamieszczenie w jego porządku obrad podjęcia uchwał w sprawie zmian w składzie rady nadzorczej A., wraz z projektami tych uchwał, został zgłoszony przez SP;
na nadzwyczajnym WZA A., które rozpoczęło się [...] kwietnia 2017 r. i było kontynuowane [...] kwietnia 2017 r., SP, dysponując 34,1875% ogólnej liczby głosów, uprawniony był do wykonywania 56,9261% liczby głosów; w wyniku uchwał podjętych na WZA został odwołany jeden dotychczasowy i powołanych dwóch nowych członków rady nadzorczej A.; wniosek o zwołanie WZA oraz zamieszczenie w jego porządku obrad podjęcia uchwał w sprawie zmian w składzie rady nadzorczej A., wraz z projektami tych uchwał, został zgłoszony przez SP;
na WZA A., które odbyło się [...] czerwca 2017 r., SP, dysponując 34,1875% ogólnej liczby głosów, uprawniony był do wykonywania 56,8176% liczby głosów; uchwały podjęte na tym WZA dotyczyły w szczególności rozpatrzenia i zatwierdzenia sprawozdań finansowych A. i grupy kapitałowej A. oraz sprawozdań zarządu i rady nadzorczej, podziału zysku netto, udzielenia absolutorium członkom zarządu i rady nadzorczej, zmiany uchwały WZA w sprawie zasad kształtowania wynagrodzeń członków zarządu A., zmiany statutu;
na nadzwyczajnym WZA [...], które rozpoczęło się [...] kwietnia 2017 r. i było kontynuowane [...] maja 2017 r., A. wraz z podmiotami zależnymi – B. oraz C. i D., dysponując 29,22% ogólnej liczby głosów, uprawnione było do wykonywania 49,06% liczby głosów; ponadto w WZA wziął udział E. dysponujący 3,71% ogó (...)