Słowo wstępne

Monitor Prawa Bankowego 2026/03 Marzec

Szanowni Czytelnicy i Czytelniczki!

Dyskusja dotycząca wskaźników referencyjnych stopy procentowej stanowi jeden z najistotniejszych problemów rynku finansowego tak w ujęciu krajowym, jak i ponadnarodowym. Rosnąca liczba sporów sądowych skłania do oceny, czy sposób kształtowania i komunikowania mechanizmu zmiennego oprocentowania w umowach kredytu spełnia standardy przejrzystości wypracowane w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Zasadniczym problemem pozostaje zatem pytanie o adekwatność modelu informacyjnego dotyczącego wskaźnika referencyjnego stopy oprocentowania w świetle wymogów prawa Unii Europejskiej. Wydany przez Trybunał Sprawiedliwości 12.02.2026 r. wyrok w sprawie C-471/24, a także wcześniejsze judykaty w sprawach C-125/18, C-265/22, C-300/23 ukazują kształtowanie się standardów dotyczących obowiązków informacyjnych banków i ochrony konsumentów, będących stronami umowy kredytu z klauzulą zmiennego oprocentowania.

Niniejszy numer składa się z sześciu opracowań dotyczących zagadnień związanych z wskaźnikami referencyjnymi stopy procentowej. Podjęcie tej problematyki było wynikiem coraz szerszego zainteresowania środowiska prawniczego tworzeniem, administrowaniem i zarządzaniem wskaźnikami referencyjnymi stopy procentowej, a także wykorzystaniem tych wskaźników w konstrukcji klauzuli zmiennego oprocentowania kredytu. Opracowania zostały przygotowane zarówno przez przedstawicieli nauki, jak i praktyki prawa, co przyczynia się do kompleksowego ujęcia wybranych problemów dotyczących wskaźników referencyjnych stopy oprocentowania ze szczególnym uwzględnieniem WIBOR.

Numer otwiera artykuł przygotowany przez adw. Wojciecha Wandzela oraz adw. Aleksandrę Kuzawińską pt. Obowiązek informacyjny kredytodawcy w związku z zawarciem umowy kredytu hipotecznego złotowego. Praca zawiera omówienie obowiązku informacyjnego ciążącego na kredytodawcach wobec konsumentów w związku z zawarciem umowy kredytu hipotecznego z uwzględnieniem płaszczyzny normatywnej oraz orzeczniczej, w tym najnowszego wyroku Trybunału wydanego w pierwszej „polskiej” sprawie dotyczącej wskaźnika referencyjnego WIBOR. Zagadnienie to jest istotne z uwagi na rosnącą liczbę spraw sądowych, w których konsumenci kwestionują umowy kredytu z klauzulą zmiennego oprocentowania odnoszącą się do wskaźnika referencyjnego WIBOR. Zagadnienie obowiązków informacyjnych kredytodawcy zostało rozwinięte w kolejnym opracowaniu pt. Obowiązki informacyjne banku w zakresie stosowania klauzuli zmiennego oprocentowania kredytu odsyłającej do wskaźników referencyjnych w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Artykuł jest próbą rekonstrukcji i wyjaśnienia standardu informacyjnego, który powinien być zrealizowany przez bank stosujący w umowie kredytu klauzulę zmiennego oprocentowania odsyłającą do wskaźników referencyjnych. Przedmiotem opracowania jest analiza wybranych wyroków i postanowień Trybunału Sprawiedliwości UE w przedmiocie realizacji obowiązków informacyjnych przez banki w umowie kredytu o zmiennym oprocentowaniu odsyłającym do wskaźnika referencyjnego.

Trzeci artykuł autorstwa r.pr. dr. Łukasza Węgrzynowskiego pt. Wskaźnik WIBOR a dyrektywa 93/13. Kilka uwag w związku z opinią Rzeczniczki Generalnej w sprawie C-471/24 odnosi się do wątpliwości, które budzi dopuszczalność sądowej kontroli klauzuli zawierającej wskaźnik WIBOR, a także braku jednoznacznych kryteriów oceny przejrzystości i abuzywności takich postanowień umownych. Opracowanie sięga i szczegółowo analizuje stanowisko wyrażone 11.09.2025 r. przez Rzeczniczkę Generalną w sprawie C-471/24 w kwestii przejrzystości i abuzywności klauzuli zmiennego oprocentowania odsyłającej do wskaźnika referencyjnego WIBOR. Z tym tekstem doskonale koresponduje opracowanie przygotowane przez r.pr. Izabelę Szczepańską pt. Mit abuzywności WIBOR. Analiza zgodności konstrukcji umowy kredytowej ze standardami transparentności. Artykuł ten miał na celu przybliżenie genezy sporów o WIBOR, wskazanie podstaw prawnych jego funkcjonowania oraz refleksję nad przyszłością relacji między bankami a kredytobiorcami w świetle rosnącej liczby postępowań sądowych.

Dwa ostatnie opracowania dotyczą zagadnień związanych z tworzeniem i zarządzaniem wskaźnikami referencyjnymi stopy oprocentowania. Artykuł autorstwa r.pr. Tomasza Orczykowskiego oraz r.pr. dr Joanny Róg-Dyrdy pt. Plany awaryjne na wypadek zaprzestania opracowywania wskaźnika referencyjnego lub jego istotnej zmiany oraz ich odzwierciedlenie w umowach z klientami w świetle wymogów BMR podejmuje analizę ram prawnych ustanowionych w rozporządzeniu BMR w zakresie planów na wypadek istotnych zmian wskaźnika referencyjnego oraz zaprzestania jego opracowywania. Rozważania koncentrują się wokół wymogów dotyczących konstrukcji planów jako procedur wewnętrznych podmiotów nadzorowanych oraz odzwierciedlenia tych planów w umowach z klientami, w szczególności poprzez klauzule awaryjne oraz informacje przekazywane klientom. W artykule przeanalizowano również relację pomiędzy alternatywnym wskaźnikiem referencyjnym wskazywanym w planach a zamiennikiem wskaźnika referencyjnego wyznaczanym na podstawie przepisów prawa. Natomiast do zagadnienia mechanizmu zastąpienia wskaźnika referencyjnego stopy oprocentowania w swoim opracowaniu odniósł się r.pr. Wojciech Kapica. Celem artykułu pt. Zmiana wskaźnika referencyjnego w bankach – wnioski z perspektywy compliance i ładu korporacyjnego była analiza obowiązków banków jako użytkowników wskaźników referencyjnych wynikających z rozporządzenia BMR, ze szczególnym uwzględnieniem roli komórki do spraw zgodności (compliance) oraz mechanizmów ładu korporacyjnego. W tekście podjęto próbę wykazania, że zmiana wskaźnika referencyjnego nie stanowi wyłącznie zagadnienia technicznego, lecz jest procesem o istotnych konsekwencjach prawnych, organizacyjnych i kontraktowych.

Przygotowanie numeru nie byłoby możliwe bez współpracy całej redakcji „Monitora Prawa Bankowego”, a także wsparcia współredaktora numeru r.pr. Tomasza Orczykowskiego.

Szczególne podziękowania kieruję również do osób, które podjęły się recenzji artykułów.

Niniejszy numer jest pierwszym z trzech planowanych wydań tematycznych „Monitora Prawa Bankowego” w 2026 r. Tematyka kolejnych numerów tematycznych będzie dotyczyła problematyki projektowania nowej ustawy o kredycie konsumenckim, a także odpowiedzialności cywilnej banków i innych instytucji finansowych wobec klientów profesjonalnych i detalicznych:

Niezmiennie Państwa – Czytelników i Czytelniczki zapraszam do lektury oraz współtworzenia kolejnych wydań „Monitora Prawa Bankowego”.

Wielu inspiracji,

r.pr. dr hab. Paweł Szczęśniak, prof. UMCS