Przejęcie zastawionych instrumentów finansowych przez zastawnika

Monitor Prawa Bankowego 2024/10 Październik

Wyrok Sądu Najwyższego z 14 czerwca 2023 r. (II CSKP 1354/22)

Strony mogą przewidzieć ograniczenie przejęcia przedmiotu zastawu do jego części, której wartość pokrywa wysokość zabezpieczonej wierzytelności, ale jest to porozumienie skuteczne wyłącznie inter partes – między stronami stosunku zastawu (tzw. względny stosunek zastawu).

Wyrokiem z 9.03.2021 r. Sąd Apelacyjny, w sprawie z powództwa M. Limited (Republika Cypryjska) przeciwko Bankowi S.A. o zapłatę, oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowego, w którym ten Sąd oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanego koszty postępowania. Rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o ustalenie, że M. Limited 13.12.2013 r. zawarł z Bankiem (poprzednio X. S.A.) umowę o świadczenie usług maklerskich. Umowa została zawarta na podstawie umowy powoda o przyjmowaniu i przekazywaniu zleceń z agentem Domu Maklerskiego (pozwanego), tj. Banku. W ramach zawartej umowy pozwany zobowiązał się w imieniu własnym, lecz na rachunek powoda, za pośrednictwem agenta, do wykonywania zleceń nabycia lub zbycia papierów wartościowych oraz do prowadzenia dla powoda rachunku papierów wartościowych.

Integralną częścią umowy o świadczenie usług maklerskich był Regulamin świadczenia usług maklerskich przez X. S.A. Zgodnie z § 85 ust. 1 regulaminu na rachunku papierów wartościowych w celu zabezpieczenia wierzytelności możliwe było ustanowienie blokady aktywów klienta. W tym celu pozwany zobowiązany był do utrzymywania blokady na rachunku przez okres wynikający z umowy o ustanowieniu blokady (§ 85 ust. 3 regulaminu). W okresie trwania blokady pozwany nie był uprawniony do realizacji poleceń dotyczących: zniesienia blokady, zbycia zablokowanych instrumentów finansowych i przeniesienia zablokowanych instrumentów finansowych (§ 85 ust. 4 regulaminu). Ponadto, w przypadku ustanowienia zastawu na instrumentach finansowych należących do klienta (powoda), strona pozwana po otrzymaniu umowy zastawu i złożeniu przez klienta pisemnej dyspozycji blokady zastawionych instrumentów finansowych zobowiązana była dokonać na rachunku zastawcy blokady tych aktywów (§ 86 ust. 1 regulaminu). W przypadku ustanowienia zastawu rejestrowego pozwany zobowiązany był do utrzymywania blokady przez pełen okres wynikający z umowy zastawu (§ 86 ust. 5 regulaminu). Jeżeli zaspokojenie zastawnika polegało na przejęciu akcji (...)