Przejęcie przedmiotu zastawu po jego zajęciu

Monitor Prawa Bankowego 2024/04 Kwiecień

Wyrok Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2024 r. (II CSKP 781/22)

Skutek wykluczający możliwość pozaegzekucyjnego zaspokojenia się przez wierzyciela zastawniczego następuje ex lege z chwilą dokonania zajęcia i nie jest uzależniony od tego, czy wierzyciel zastawniczy wie o dokonanym zajęciu, względnie czy może się o nim dowiedzieć. Zajęcie przedmiotu zastawu – przez czas jego trwania – uniemożliwia wierzycielowi zastawniczemu wykonanie uprawnienia kształtującego do przejęcia przedmiotu zastawu na własność. Oświadczenie woli w tym przedmiocie, złożone przez wierzyciela po dokonaniu zajęcia, nie może zatem wywrzeć zamierzonych skutków prawnych i nie prowadzi do przejścia własności przedmiotu zastawu.

Wyrokiem z 15.03.2019 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo D. S.A. przeciwko M.G. o uznanie umowy za bezskuteczną i orzekł o kosztach postępowania. Powyższe orzeczenie oparł na następujących ustaleniach faktycznych:

W dniu 4.09.2012 r. S. sp. z o.o., reprezentowana przez B.G., podpisała ‎z D. S.A. umowę pożyczki, na mocy której pożyczkodawca udzieli pożyczkobiorcy pożyczki w kwocie 550 000,00 EUR. Pożyczka miała być zabezpieczona wekslem in blanco z deklaracją wekslową, zastawem rejestrowym, przewłaszczeniem na zabezpieczenie, cesją z umowy ubezpieczenia oraz dodatkowo, co wynika z aneksu nr 1 do pożyczki – hipoteką na prawie własności nieruchomości.

Zgodnie z aneksem nr 3 do umowy pożyczki przedmiotem zastawu rejestrowego miała być wytaczarka pozioma płytowa […], rok produkcji 2012. Zgodnie z umową zastawu rejestrowego wartość wytaczarki w dniu jej nabycia wynosiła 573 000,00 EUR. Strony ustaliły, że zastawnik będzie mógł się zaspokoić w razie braku terminowej spłaty całości lub części wierzytelności zabezpieczonej zastawem w następujący sposób:

- przez przejęcie przez zastawnika przedmiotu zastawu na własność – z dniem złożenia zastawcy przez zastawnika oświadczenia o tym przejęciu – stosownie do art. 22 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy z 6.12.1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2017, dalej: „u.z.r.”);
- przez sprzedaż przedmiotu zastawu w drodze przetargu publicznego przeprowadzonego przez notariusza lub komornika, w terminie 14 dni od złożenia wniosku przez zastawnika o dokonanie sprzedaży, stosownie do art. 24 u.z.r., przy czym wybór notariusza lub komornika należy do zastawnika;
- w drodze sądowego postępowania egzekucyjnego, stosownie do art. 21 u.z.r.

Przejęcie przedmiotu zastawu miało nastąpić według średniej ceny przedmiotu zastawu z dnia przejęcia. Wierzytelność zabezpieczona zastawem rejestrowym miała ulegać zaspokojeniu do wysokości wartości przedmiotu zastawu przejętego na własność przez zastawnika. Strony nie ustaliły dodatkowych reguł dotyczących odstąpienia od złożenia oświadczenia woli o przejęciu przedmiotu zastawu.

W 2015 r. pożyczkobiorca przestał spłacać pożyczkę, wynikiem czego powódka postawiła pożyczkę w stan natychmiastowej wymagalności i wezwała do zapłaty kwoty 698 417,92 zł. W dniu 10.02.2016 r. powódka wystosowała do S. sp. z o.o. pismo wzywające do zapłat (...)