Przeciwdziałanie finansowaniu proliferacji w działalności bankowej - między unijnym systemem sankcyjnym a systemem AML/CFT

Countering proliferation financing in banking activities - between the EU sanctions regime and the AML/CFT system

Monitor Prawa Bankowego 2026/05 Maj
Jak cytować

R. Lizak, Przeciwdziałanie finansowaniu proliferacji w działalności bankowej - między unijnym systemem sankcyjnym a systemem AML/CFT, Monitor Prawa Bankowego 2026, nr 5, s. 38-52.

Bibliografia
  1. Albright D., Burkhard S., Stricker A., Illicit Procurement Networks and Nuclear Proliferation, Washington D.C. 2017.
  2. Biersteker T.J., Eckert S.E., Tourinho M., Targeted Sanctions: The Impacts and Effectiveness of United Nations Action, Cambridge 2016.
  3. Cortright D., Lopez G.A., Sanctions and the Search for Security, Boulder 1995.
  4. Early B.R., Kassenova T., Countering the Challenges of Proliferation Financing, London 2023.
  5. Fischman A., Rosenberg B., The Next Frontier in Sanctions Enforcement, Washington D.C. 2020.
  6. Gerson M.S., Security Council Implementation of Article 41 Measures: An Early Assessment, American Journal of International Law 1998, nr 1.
  7. Kemmerer D., Beyond AML: Learning the Hard Way About Sanctions Compliance Gaps in EU Financial Institutions, Eastern European Journal of Transnational Relations 2025, nr 3.
  8. Kowalski T., Fischer S., EU’s Sanctions Policy and Chemical Weapons Violations: A Case Study of Russia and Syria, European Foreign Affairs Review 2020, nr 25.
  9. Kroenig M., Exporting the Bomb: Technology Transfer and the Spread of Nuclear Weapons, Ithaca 2010.
  10. Lizak R., A Global Supply Chain Security Management Strategy under U.S. Federal Law, Prawo i Więź 2026, nr 6.
  11. Lizak R., O dysonansie i konsonansie między „wskazaniem na podejrzenie” a „uzasadnionym podejrzeniem” w polskim reżimie AML/CFT, Monitor Prawa Bankowego 2026, nr 1.
  12. Mariański M., Problematyka regulacji rynku finansowego w ujęciu transgranicznym. Analiza na przykładzie prawa polskiego i prawa francuskiego, Olsztyn 2020.
  13. Nieborak T., Prawo rynku finansowego. Prawo bankowe. Komentarz, t. XA (red. J. Dybiński), Warszawa 2025.
  14. Peterson J.D., Mazarr M.J., Deterring Illicit Procurement Networks, Santa Monica 2019.
  15. Ramsay G., Moore M., The Salisbury Poisonings: Implications for International Security and Chemical Weapons Proliferation, Journal of Global Security Studies 2019, nr 6.
  16. Ruser A., Networks of Deception: Understanding North Korean Proliferation Financing, London 2018.
  17. També N., Alsancak F.B., Challenges for Counter-Proliferation Finance and Sanctions Control in Banking, London 2024.
  18. Wahl T., Infringement Proceedings for Not Transposing Sanctions Directive, eucrim – The European Criminal Law Associations’ Forum 2025, nr 2.
  19. Zanders J.P., The Proliferation Security Initiative: A Robust Response to the Proliferation of WMD?, Oslo 2006.

Abstrakt

W artykule przeanalizowano ewolucję przeciwdziałania finansowaniu proliferacji (CPF) w sektorze bankowym UE i Polski, ze szczególnym uwzględnieniem integracji CPF z systemem AML/CFT. Punktem odniesienia jest faza przejściowa od przyjęcia AMLR (31.05.2024 r.) do rozpoczęcia jego stosowania (10.07.2027 r.), równolegle z implementacją dyrektywy 2024/1226. Celem było zbadanie wpływu współistnienia unijnego systemu sankcji i modelu AML/CFT opartego na analizie ryzyka na praktykę bankową. Postawiono hipotezę, że fragmentaryczność krajowej architektury wykonawczej nie znosi obowiązku stosowania prawa UE, lecz może prowadzić do niejednolitego standardu wykonania i zróżnicowania praktyk compliance. Analiza dogmatycznoprawna wskazuje na przejście od modelu listowego do dualnego, łączącego zamrożenie z analizą ryzyka obejścia, co w okresie przejściowym może sprzyjać de-riskingowi i wpływać na spójność systemu ochrony finansowej państwa.

Słowa kluczowe

AMLR, prawo unijne, sankcje proliferacyjne, środki ograniczające, system AML/CFT.

Abstract

This article analyzes the evolution of the Counteracting Proliferation Financing (CPF) framework in the EU and the Polish banking sector, with particular emphasis on the integration of the CPF with the AML/CFT system. The reference point is the transitional phase from the adoption of the AMLR (31 May 2024) to its entry into force (10 July 2027) running parallel with the implementation of Directive 2024/1226. The aim is to examine the impact of the coexistence of the EU sanctions regime and the risk-based AML/CFT model on banking practice. The hypothesis is that the fragmented nature of the national enforcement architecture does not eliminate the obligation to apply EU law, but may lead to inconsistent standards of implementation and diversified compliance practices. A doctrinal legal analysis indicates a shift from a list-based model to a dual model combining asset freezing with an analysis of the risk of circumvention. During the transition period his may foster de-risking and affect the coherence of the state’s financial protection system.

Keywords

AML/CFT system, AMLR, anti-proliferation sanctions, EU law, restrictive measures against the proliferation.

Robert Lizak

Wprowadzenie

Rozprzestrzenianie broni masowego rażenia oraz finansowanie działań związanych z jej proliferacją stanowią jedno z istotnych zagrożeń dla bezpieczeństwa międzynarodowego[1]. Odpowiedzią społeczności międzynarodowej na to zjawisko było – w szczególności – podpisanie w 1968 r. Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej, ustanawiającego podstawy reżimu nieproliferacji[2]. W kolejnych dekadach mechanizmy przeciwdziałania proliferacji zostały wzmocnione poprzez przyjmowanie przez Radę Bezpieczeństwa ONZ rezolucji nakładających na państwa obowiązek stosowania środków ograniczających, w tym zamrażania aktywów i zakazu udostępniania środków finansowych podmiotom związanym z programami nuklearnymi, zwłaszcza wobec Iranu i Korei Północnej (lata 2006-2010). Równolegle rozwijały się standardy międzynarodowe w obszarze przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu[3]. W 2012 r., w ramach przeglądu standardów Financial Action Task Force (FATF), przyjęto Rekomendację nr 7 dotyczącą konieczności wprowadzenia ukierunkowanych sankcji finansowych związanych z proliferacją[4]. Od tego momentu przeciwdziałanie finansowaniu proliferacji (Countering Proliferation Financing, CPF) zaczęło być postrzegane jako odrębny, choć powiązany z AML/CFT, obszar regulacyjny.

Ukierunkowane sankcje finansowe (targeted financial sanctions, TFS) stanowią obecnie podstawowy instrument przeciwdziałania finansowaniu proliferacji[5]. Ich konstrukcja polega na indywidualnym wskazaniu osób lub podmiotów objętych środkami ograniczającymi oraz nałożeniu obowiązku zamrożenia ich aktywów i zakazu udostępniania środków finansowych. Wraz z rozwojem koncepcji tzw. smart sanctions ciężar praktyczne (...)