Pojęcie i charakterystyka nadzabezpieczenia

Monitor Prawa Bankowego 2025/05 Maj

Niniejszy artykuł ma na celu kompleksowe omówienie instytucji nadzabezpieczenia, sposobów jej pojmowania, jak również jej pochodzenia oraz potencjalnych konsekwencji prawnych, które mogą stać się doniosłe dla stron umowy zabezpieczającej, a w szczególności wierzyciela. Dodatkowo w artykule wyjaśniono, dlaczego orzecznictwo skupia się na szczególnych przypadkach i nie odnosi się do transakcji finansowania.

Marta Świderska

Słowem wstępu, zgodnie z ustawą – Prawo bankowe[1], a w szczególności jej art. 93, w celu zabezpieczenia wierzytelności wynikających z czynności bankowych bank może żądać ustanowienia zabezpieczenia na zasadach określonych w k.c. oraz p.w.[2], a także zabezpieczenia przewidzianego zwyczajami przyjętymi w obrocie krajowym i zagranicznym. W szczególności dotyczy to umowy kredytu. Zgodnie z art. 69 p.b. umowa taka powinna określać m.in. sposób zabezpieczenia spłaty kredytu.

W literaturze pojawiają się rozważania, czy zabezpieczenie jest obligatoryjnym elementem umowy kredytu. Część autorów podnosi, że takie wymaganie nie istnieje, a umowa kredytu pomijająca sposób zabezpieczenia pozostaje ważna[3]. Występuje także interpretacja, zgodnie z którą według art. 78 p.b., biorąc pod uwagę odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących umowy kredytu do umowy pożyczki, postanowienie w sprawie zabezpieczenia spłaty kredytu jest elementem obowiązkowym umowy kredytowej[4].

Kwestia ta jest relewantna, ponieważ oddanie do dyspozycji kredytobiorcy pewnej sumy pieniężnej przez bank łączy się z powstaniem po jego stronie ryzyka, że kredytobiorca nie spłaci tej sumy. Pomimo uprzedniego (tj. przed zawarciem umowy kredytu) dokonywania oceny zdolności kredytowej kredytobiorcy przez bank na podstawie art. 70 p.b., nie może on wykluczyć ryzyka, że kredyt nie zostanie spłacony przez kredytobiorcę.

Aby zapewnić odzyskanie wypłaconych środków wraz z odsetkami, bank ma prawo żądać ustanowienia przez kredytobiorcę lub osobę trzecią stosownego zabezpieczenia. Strony powinny wskazać takie zabezpieczenie w umowie. Jego ustanowienie może nastąpić przed zawarciem umowy kredytu, w chwili jej zawarcia lub później. W tym ostatnim przypadku wypłata kredytu następuje po udzieleniu zabezpieczenia na rzecz banku[5].

Rodzaje zabezpieczeń

Zabezpieczenia można podzielić na dwie grupy. Po pierwsze występują zabezpieczenia osobiste, gdy odpowiedzialność osoby, która je ustanowiła, ma charakter osobisty. Ewentualna spłata jest dokonywana z majątku posiadanego przez taką osobę. Zabezpieczenia osobiste pozostają skuteczne jedynie między strona (...)