O dysonansie i konsonansie między „wskazaniem na podejrzenie” a „uzasadnionym podejrzeniem” w polskim reżimie AML/CFT

On the dissonance and consonance between „indication of suspicion” and „reasonable suspicion” in the Polish AML regime

Monitor Prawa Bankowego 2026/01 Styczeń

Abstrakt

W artykule dokonano analizy treści, znaczenia i wzajemnej relacji między dwoma przepisami ustawy AML dotyczącymi problematyki tzw. progu podejrzenia w krajowym systemie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (AML/CFT). Celem analizy była ocena spójności i efektywności dualnego systemu zawiadamiania Generalnego Inspektora Informacji Finansowej w trybie art. 74 („wskazanie na podejrzenie”) oraz art. 86 („uzasadnione podejrzenie”) ustawy AML. W artykule zdiagnozowano lukę interpretacyjną między obydwoma zwrotami, zestawiając je w relacji do rekomendacji nr 20 FATF oraz art. 69 rozporządzenia (UE) 2024/1624. Postawiono tezę, że efektywność systemu zależy od rzetelności analizy wstępnych sygnałów, właściwego rozpoznania momentu eskalacji podejrzenia oraz jakości informacji zwrotnej GIIF. W następstwie badania ustalono potrzebę bieżącego opracowywania wytycznych GIIF, integracji procesów analitycznych i wykorzystania narzędzi uczenia maszynowego w celu zwiększenia istotności dowodowej zawiadomień i ograniczenia raportowania defensywnego.

Słowa kluczowe

AML/CFT, wskazanie na podejrzenie, uzasadnione podejrzenie, defensywne raportowanie, SAR/STR.

Abstract

This article analyzes the content, meaning, and interrelationship between two provisions of the AML Act concerning the threshold of "suspicion" within the national anti-money laundering and countering the financing of terrorism (AML/CFT) framework. The analysis aims to assess the coherence and effectiveness of the of the dual notification system addressed to the General Inspector of Financial Information (GIIF) under Article 74 ("indication of suspicion") and Article 86 ("reasonable suspicion") of the AML Act. The article identifies an interpretative gap between these two terms, examined in light of FATF Recommendation No. 20 and Article 69 of Regulation (EU) 2024/1624. It advances the thesis that the system's effectiveness depends on the reliability of the analysis of initial signals, the correct identification of the point at which suspicion escalates, and the quality of feedback provided by the GIIF. The study identifies the need for continuous development of GIIF guidelines, the integration of analytical processes, and the use of machine learning tools to enhance the evidentiary relevance of notifications and to reduce defensive reporting.

Keywords

AML/CFT, indication of suspicion, reasonable suspicion, defensive reporting, SAR/STR.

Robert Lizak

Wprowadzenie

Mimo że ustawę o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu przyjęto w obecnym brzmieniu 1.03.2018 r., to nadal niektóre jej postanowienia i zmiany wprowadzone wraz z jej wejściem w życie mogą budzić wątpliwości natury interpretacyjnej[1]. Przykładem może być zestawienie art. 74 i art. 86 ustawy AML, w których ustanowiono obowiązek dla instytucji obowiązanych złożenia zawiadomienia do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF) o okolicznościach, które mogą wskazywać na podejrzenie popełnienia przestępstwa prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu (art. 74), albo o przypadku powzięcia uzasadnionego podejrzenia, że określona transakcja lub określone wartości majątkowe mogą mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu (art. 86). W praktyce trudność mogą powodować użyte w nich zwroty, tj. „wskazanie na podejrzenie” (art. 74) i „uzasadnione podejrzenie” (art. 86)[2].

Dzieje się tak dlatego, że z jednej strony pojawia się pytanie dotyczące różnicy między „wskazaniem na podejrzenie” a „uzasadnionym podejrzeniem”. Mówiąc dokładniej, czy istnieje możliwość wyznaczenia progu między wskazanymi zwrotami, co ułatwiłoby ich ocenę i adekwatne zastosowanie właściwej normy prawnej. Z drugiej strony nasuwa się pytanie o zakres harmonijnego współbrzmienia obydwu zwrotów w holistycznym ujęciu polskiego systemu przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (AML/CFT). Jest to istotne choćby dlatego, że wyznaczenie przedmiotowego progu uruchamia w praktyce odmienne obowiązki ustawowe i tempo działania instytucji obowiązanych, a w dalszej kolejności GIIF, co ma duży wpływ na sprawność i efektywność systemu AML/CFT. W niniejszej publikacji podjęto próbę odpowiedzi na poniższe pytania badawcze. Po pierwsze, czy ustanowienie dualnego systemu zawiadamiania w trybie art. 74 i art. 86 ustawy AML jest dogmatycznie spójne i funkcjonalnie efektywne? Po drugie, czy nieprecyzyjność użytych zwrotów w obydwu ww. przepisach sprzyja defensywnemu raportowaniu i oddala krajowy system AML/CFT od globa (...)