Kontrola statutu funduszu inwestycyjnego pod względem abuzywności

Monitor Prawa Bankowego 2025/12 Grudzień

Statut funduszu inwestycyjnego nie jest typowym aktem o charakterze kontraktowym, a relacje między uczestnikiem a funduszem inwestycyjnym mają również charakter quasi-korporacyjny, a nie kontraktowy.

Powód W.H. wniósł o zasądzenie od Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego 102 397,02 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 31.07.2017 r. do dnia zapłaty tytułem nierozliczonego żądania wykupu certyfikatów inwestycyjnych emitowanych przez pozwanego. Zarzucił abuzywny charakter postanowień statutu pozwanego dotyczących nielimitowanej redukcji zgłoszonych żądań wykupu certyfikatów. Wyrokiem z 13.12.2018 r. Sąd Okręgowy umorzył postępowanie w części, tj. co do 44 498,05 zł oraz odsetek od 102 397,02 zł za okres od 31.07.2017 r. do 30.01.2018 r. oraz od 79 859,97 zł za okres od 31.01.2018 r. do 30.07.2018 r., a w pozostałej części powództwo oddalił i orzekł o kosztach procesu.

Wyrokiem z 15.09.2020 r. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji, zasądził od pozwanego na rzecz powoda 57 898,87 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 31.07.2018 r. do dnia zapłaty i orzekł o kosztach procesu. Sąd Apelacyjny podzielił i przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, że umową z 28.04.2014 r. powód kupił od Kancelarii Finansowej sp. z o.o. 36 500 certyfikatów inwestycyjnych serii Al w Subfunduszu Wierzytelności, utworzonym w ramach Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego, zarządzanego przez G. S.A., za cenę 2,74 zł za jeden certyfikat. Powód złożył wniosek o wpis do ewidencji uczestników funduszu, uwzględniony 5.05.2014 r. Do wniosku dołączył oświadczenie, że zapoznał się z treścią Warunków Emisji Certyfikatów Inwestycyjnych związanych z Subfunduszem Wierzytelności i akceptuje określone w nich ryzyka inwestycyjne, a także brzmienie statutu funduszu.

Z ustaleń Sądu drugiej instancji wynika, że art. 19 ust. 2 statutu funduszu uprawnia jego uczestników do: dokonywania wypłat w postępowaniu likwidacyjnym subfunduszu i funduszu, zbycia lub zastawienia posiadanego przez niego certyfikatu inwestycyjnego z uwzględnieniem art. 9, żądania wykupienia certyfikatu inwestycyjnego przez fundusz na zasadach określonych w ustawie i statucie, wypłaty dochodów na zasadach określonych w statucie oraz uczestniczenia i wykonywania prawa głosów w zgromadzeniu inwestorów. Na podstawie art. 43 ust. 3a statutu – w brzmieniu obowiązującym 30.06.2017 r. – pozwany od 18.10.2016 r. dokonywał wykupu certyfikatów inwestycyjnych związanych z Subfunduszem Wierzytelności na żądanie uczestnika, w okresach półrocznych, w każdy ostatni dzień wyceny danego półrocza (po drugim i czwartym kwartale kalendarzowym roku), przy czym pierwszy wykup miał nastąpić na ostatni dzień wyceny 2016 r. Ponadto zarządzające funduszem towarzystwo na pisemny wniosek uczestnika lub uczestników, posiadających więcej niż 10% wszystkich certyfikatów, mogło wyznaczyć dodatkowy dzień wykupu certyfikatów inwestycyjnych przypadający na dzień wyceny jego aktywów w ostatnim dniu giełdowym pierwszego i trzeciego kwartału roku. Wniosek powinien był być złożony na 90 dni przed proponowaną przez uczestników datą wykupu.

Sąd Apelacyjny ustalił również, że wykup certyfikatów inwestycyjnych mógł nastąpić wyłącznie w przypadku, w którym fundusz posiadał lokaty aktywów subfunduszu w instrumentach rynku pieniężnego i depozytach pozwalające na wypłatę środków z tytułu umorzenia certyfikatów inwestycyjnych w związku z ich wykupem. Liczba certyfikatów przeznaczonych do wykupu uzależniona miała być od wartości instrumentów rynku pieniężnego i depozytów stanowiących jego aktywa, pozwalających na wypłatę środków z tytułu umorzenia certyfikatów inwestycyjnych ‎w związku z ich wykupem, pomniejszonej o kwotę niezbędną dla uregulowania bieżących zobowiązań subfunduszu przewidywanych w terminie 6 miesięcy po dniu wypłaty, określoną przez towarzystwo, przy uwzględnieniu zawartych przez fundusz umów związanych z subfunduszem i odpowiedniej części zobowiązań funduszu dotyczących całego funduszu, w proporcji uzależnionej od udziału wartości aktywów netto subfunduszu w wartości aktywów netto funduszu. Wartość środków pozwalających na wypłatę z tytułu umorzenia certyfikatów inwestycyjnych w związku z ich wykupem ustalana miała być w dniu wykupu (art. 43 ust. 3a pkt 10 statutu funduszu). W przypadku, w którym posiadane przez pozwanego środki nie pozwalałaby na wykupienie wszystkich certyfikatów inwestycyjnych przedstawionych przez uczestników, żądania te miały podlegać proporcjonalnej redukcji (art. 43 ust. 3a pkt 11 statutu funduszu).

Sąd Apelacyjny ustalił, że 21.07.2015 r. powód, działając przez pełnomocnika, zażądał wykupu 3650 certyfikatów inwestycyjnych na dzień wykupu przypadający 30.09.2015 r. W formularzu żądania wykupu była informacja o możliwości podjęcia przez zarząd przed dniem wykupu decyzji o redukcji wykupywanych certyfikatów inwestycyjnych, na warunkach określonych w art. 43 statutu. Przed dniem wykupu nie był znany poziom ewentualnej redukcji żądań wykupu. Zastosowanie redukcji powodowało, że pozostałe żądania wykupu traktowano jako zrealizowane, a uczestnik funduszu musiał złożyć kolejne żądanie wykupu, z zachowaniem terminów statutowych. Dnia 14.10.2015 r. powód został poinformowany, że jego żądanie wykupu pozostawiono bez rozpoznania i nie będzie zrealizowane, ponieważ dołączone pełnomocnictwo nie miało notarialnie poświadczonego podpisu mocodawcy, jak też nie było udzielone w obecności pracownika zarządzającego funduszem towarzystwa.

Sąd drugiej instancji ustalił również, że 23.12.2015 r. powód złożył kolejne żądanie wykupu 3650 posiadanych certyfikatów inwestycyjnych na dzień wykupu przypadający w czerwcu 2016 r. W sierpniu 2016 r. został poinformowany, że jego żądanie pozostawiono bez rozpoznania i nie będzie realizowane, bowiem zgodnie z art. 43 ust. 3 statutu mogło być złożone nie wcześniej niż po upływie 48 miesięcy od dnia przydziału certyfikatów. Termin ten w przypadku serii certyfikatów powoda przypada na 29.03.2018 r.

Powód złożył 10.05.2017 r. kolejne żądanie wykupu certyfikatów w liczbie 36 500 na dzień wykupu przypadający (...)