Teoria salda czy teoria dwóch kondykcji?

Balance theory or two-claims theory?

Monitor Prawa Bankowego 2026/02 Luty

Teza

Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5.04.1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty.

Abstrakt

Glosa ma na celu wyjaśnienie znaczenia omawianego orzeczenia TSUE z perspektywy specyfiki orzeczeń wydawanych w trybie pytań prejudycjalnych (art. 267 TFUE) oraz zakresu kognicji TSUE. Przeprowadzona analiza skłania do częściowo krytycznych wniosków co do samego orzeczenia. Przede wszystkim TSUE nie przesądził o wyłącznym zastosowaniu konkretnego modelu rozliczeń pomiędzy bankami a konsumentami w przypadku upadku umowy kredytowej z uwagi na istnienie w niej postanowień niedozwolonych. Konsekwencją jest to, iż aktualne orzecznictwo, w tym SN, pozostaje niejednolite.

Słowa kluczowe

teoria salda, teoria dwóch kondykcji, dyrektywa 93/13

Abstract

The gloss aims to clarify the meaning of the CJEU judgment in question from the perspective of the specific nature of rulings issued under the preliminary reference procedure (Article 267 TFEU) and the scope of the CJEU’s jurisdiction. The analysis leads to partly critical conclusions regarding the judgment itself. Above all, the CJEU did not determine the exclusive applicability of a specific settlement model between banks and consumers when in cases where a credit agreement becomes invalid due to the presence of unfair terms. As a consequence, the existing case law, including that of the Supreme Court, remains inconsistent.

Keywords

balance theory, two-claims theory, Directive 93/13

Rafał R. Wasilewski

I. Glosowane orzeczenie zostało wydane w trybie odpowiedzi na pytania prejudycjalne skierowane przez polski sąd. Przedmiotem postępowań sądowych były roszczenia banku przeciwko konsumentom o zwrot nominalnej kwoty kapitału wypłaconego na podstawie umów kredytu, których nieważność wynikała z występowania w nich niedozwolonych postanowień umownych. Zarazem bank wniósł powództwo wzajemne w jednej ze spraw, domagając się zasądzenia na swoją rzecz wypłaconego kapitału wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W zakresie rozpoznawanych spraw sąd skierował do TSUE następujące pytania związane z zakresem glosy:

• Czy art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13[2] sprzeciwia się orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w razie stwierdzenia nieuczciwego warunku w umowie; w szczególności w umowie kredytu zawartej z konsumentem i będącego tego skutkiem unieważnienia umowy; w szczególności unieważnienia umowy kredytu, konsument jest obowiązany do zwrotu na rzecz przedsiębiorcy całej nominalnej kwoty kredytu otrzymanej od przedsiębiorcy w wykonaniu nieważnej umowy bez względu na wysokość spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i bez względu na rzeczywistą wysokość kwoty pozostałej do spłaty, zaś przedsiębiorca jest uprawniony do żądania od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty kredytu wypłaconej na rzecz konsumenta w wykonaniu nieważnej umowy bez względu na wysokość spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i bez względu na rzeczywistą wysokość kwoty pozostałej do spłaty?
• Czy art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 sprzeciwia się orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy przy rozpoznawaniu sprawy o zwrot świadczeń spełnionych przez przedsiębiorcę na rzecz konsumenta w wykonaniu nieważnej umowy kredytu jest obowiązany zasądzić na rzecz przedsiębiorcy całość kwoty wypłaconej przez niego na rzecz konsumenta w wykonaniu nieważnej umowy kredytu bez względu na to, czy konsument nadal pozostaje dłużnikiem przedsiębiorcy i bez względu na wysokość świadczeń spełnionych przez konsumenta na rzecz przedsiębiorcy w wykonaniu nieważnej umowy kredytu?

Na zadane pytania TSUE odpowiedział, jak w przytoczonej tezie. Z kolei wyjaśniając takie stanowisko (motywy 35-44) wskazał, iż dyrektywa 93/13 nie zaleca jednolityc (...)