Bezskuteczność zapłaty wobec masy upadłości
Monitor Prawa Bankowego 2024/11 Listopad
Wyrok Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2024 r. (II CSKP 845/22)
Zapłata, zarówno gotówkowa, jak i bezgotówkowa, jest czynnością prawną.
Sąd Rejonowy wyrokiem z 13.01.2016 r. oddalił powództwo syndyka masy upadłości C. sp. z o.o. wobec D.N. o zapłatę 64 134,20 zł z ustawowymi odsetkami. Sąd Rejonowy ustalił, że D.N. zawarł trzy umowy z C. sp. z o.o. prowadzącą bez zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego działalność w zakresie usług finansowych. Zgodnie z postanowieniami umów z 25.11.2011 r. i 16.03.2012 r. pozwany wpłacił na rachunek bankowy C. po 10 000 zł, a C. zobowiązała się do wypłacania mu 15% w skali miesiąca od tych kwot przez pięć lat, tj. do wypłacania co trzy miesiące po 3645 zł. Z tytułu tych umów C. wypłaciła pozwanemu 10 935 zł i 3645 zł. Zgodnie z umową z 14.11.2011 r. pozwany wpłacił C. kwotę 25 000 zł, a C. zobowiązała się do zapłaty tytułem ceny samochodu nabywanego przez pozwanego 100 000 zł, przy czym w wykonaniu tej umowy na rachunek bankowy salonu samochodowego zostało wpłacone przez C. 48 000 zł, a na rachunek bankowy pozwanego 52 000 zł. Postanowieniem z 3.07.2013 r. Sąd Rejonowy uwzględnił wniosek z 28.12.2012 r. i ogłosił upadłość C.
Sąd pierwszej instancji, analizując stan faktyczny w kontekście trzech niezależnych od siebie podstaw prawnych, tj. art. 127 ust. 1 ustawy z 28.02.2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (dalej: „p.u.n.”), art. 527 i n. k.c. oraz art. 359 § 21 k.c., a ponadto powołując art. 411 k.c., doszedł do wniosku, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Okręgowy, po rozpatrzeniu apelacji powoda, wyrokiem z 20.10.2016 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powoda 64 123,20 zł z ustawowymi odsetkami, oddalił powództwo w pozostałej części oraz orzekł o kosztach procesu.
Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że C., zawierając umowy z pozwanym, dokonywała czynności bankowych w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 29.08.1997 r. – Prawo bankowe (dalej: „p.b.”) jako podmiot nieuprawniony. W związku z tym Sąd ten uznał, że na podstawie ww. przepisu w związku z art. 58 § 1 k.c. takie czynności, w tym umowa z 14.11.2011 r., są nieważne. W konsekwencji Sąd odwoławczy przyjął, że pozwany ma obowiązek zwrócić do masy upadłości jako nienależne świadczenie kwoty, które otrzymał od C. (art. 410 § 1 i 2 w zw. z art. 405 k.c.), oraz że nie zachodziła żadna z przesłanek negatywnych obowiązku takiego zwrotu (art. 411 k.c.). Sąd Okręgowy podkreślił, że czynności upadłego były rażą (...)