Bezskuteczność czynności prawnej banku dokonanej na przedpolu przymusowej restrukturyzacji

Monitor Prawa Bankowego 2023/07-08 Lipiec/Sierpień

Zasady prowadzenia przymusowej restrukturyzacji wobec banków, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych i niektórych domów maklerskich określone zostały w ustawie o BFG[1]. W ustawie tej dokonano implementacji BRRD[2] do polskiego porządku prawnego[3]. Przymusowa restrukturyzacja z istoty rzeczy posługuje się podobnymi szczegółowymi instrumentami prawnymi jak ogólne przepisy o niewypłacalności. Dotyczy to m.in. konstrukcji bezskuteczności czynności prawnych.

Rafał Adamus

Niniejsze opracowanie ograniczy się do problemu bezskuteczności czynności prawnej dokonanej przez bank jako podmiot wyposażony w tzw. zdolność przymusowej restrukturyzacji. Przymusową restrukturyzację banku prowadzi Bankowy Fundusz Gwarancyjny (art. 100 u.BFG). Posiada on kompetencję do wydania decyzji o wszczęciu przymusowej restrukturyzacji wobec podmiotu krajowego (art. 101 ust. 7 u.BFG).

Instytucja bezskuteczności czynności prawnych dokonanych przez bank na przedpolu przymusowej restrukturyzacji została oparta o „wcześniejsze” schematy bezskuteczności czynności prawnych upadłego wobec masy upadłości (art. 127 i n. p.u.[4]) i bezskuteczności czynności prawnych dłużnika wobec masy sanacyjnej (art. 304 i n. p.u.). Od 2003 do 2015 r., gdy w polskim systemie prawnym obowiązywał podział na upadłość z możliwością zawarcia układu i upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, występowała instytucja bezskuteczności czynności prawnych wobec masy upadłości w postępowaniu upadłościowym z możliwością zawarcia układu. Wspomniane zapożyczenia dotyczą: przesłanek bezskuteczności, jej konsekwencji i trybu dochodzenia roszczeń.

Ustawodawca nie „przekopiował” regulacji p.u. w sposób zupełny, ale raczej dokonał pewnej adaptacji istniejących wzorców. Podobieństwo pomiędzy tymi dwiema regulacjami ma taką zasadniczą korzyść, że dorobek jurysprudencji i judykatury na gruncie p.u. może być odpowiednio wykorzystywany w przypadku przymusowej restrukturyzacji banku. Pojawia się retoryczne pytanie: czy wobec inflacji przepisów nie byłoby wystarczające jedynie odesłanie do regulacji p.u.? Pytanie trzeba zadać, tym bardziej że szereg przepisów dotkniętych jest mankamentami redakcyjnymi.

Można postawić tezę, że konstrukcja bezskuteczności czynności prawnych w przypadku przymusowej restrukturyzacji nie pełni tak kluczowej funkcji jak bezskuteczność czynności prawnych w razie upadłości (zob. np. art. 13 p.u.).

Problematykę bezskuteczności czynności prawnych banku (zarówno działania, jak i zaniechania) można zaprezentować na trzech płaszczyznach:

• bezskuteczności całej czynności prawnej banku ex lege z uwagi na jej treść,
• bezskuteczności całej czynności prawnej banku, z mocy konstytutywnego orzeczenia sądu, ze względu na jej treść,
• bezskuteczności części lub nawet całości czynności prawnej banku z uwagi na sprzeczność z celem przymusowej restrukturyzacji.

Regulacja czynno (...)