Abstrakt

Przepisy dotyczące zdolności kredytowej rodzą liczne wątpliwości interpretacyjne, w szczególności w odniesieniu do badania zdolności kredytowej konsumentów. W tym zakresie jest to bowiem kwestia unijna, podlegająca obecnie dyrektywie 2008/48. Polskie przepisy, a zwłaszcza regulacje ustawy o kredycie konsumenckim w dużym stopniu nie realizują wymagań wynikających z prawa unijnego. Należy jednak podkreślić, że w najbliższym czasie dyrektywa 2008/48 zostanie zastąpiona przez dyrektywę 2023/2225. Otwiera to przed polskim ustawodawcą oraz przed polską praktyką prawniczą szereg nowych trudności związanych z dostosowaniem polskich regulacji do zaostrzonych wymagań wynikających z nowej dyrektywy. Do największych wyzwań należy rozbudowanie regulacji dotyczących sposobów badania zdolności kredytowej oraz wprowadzenie rozwiązań w zakresie badania zdolności kredytowej przez sztuczną inteligencję.

Słowa kluczowe

Konsument, zdolność kredytowa, badanie zdolności kredytowej, sztuczna inteligencja.

Abstract

The regulations regarding creditworthiness raise numerous questions, particularly with regard to consumer creditworthiness assessment. In this respect, the matter is governed by EU law and currently governed by Directive 2008/48. Polish legislation, in particular the provisions of the Consumer Credit Act, largely fail to meet the requirements of EU law. It should be emphasized, however, that Directive 2008/48 will soon be replaced by Directive 2023/2225. This presents Polish legislators and Polish legal practitioners with a number of new challenges related to adapting domestic legislation to the more stringent requirements introduced by the new directive. Among the most significant challenges are the expansion of the rules governing the methods of creditworthiness assessment and the introduction of provisions concerning the use of artificial intelligence in creditworthiness assessment.

Keywords

Consumer, creditworthiness, creditworthiness assessment, artificial intelligence.

Łukasz Węgrzynowski

Wprowadzenie

Ocena zdolności kredytowej to prognoza, czy kredytobiorca będzie w stanie wywiązać się ze zobowiązań finansowych wynikających z umowy kredytu[1]. Przyjmuje się, że zdolność kredytowa nie jest dobrem osobistym chronionym w trybie art. 23 i 24 k.c., gdyż polega na jedynie faktycznej możliwości zaciągania kredytów lub pożyczek[2]. Zdolność kredytowa nie ma obiektywnej wartości ekonomicznej ani abstrakcyjnego charakteru, ponieważ może dotyczyć tylko konkretnej osoby i określonego stanu faktycznego. W konsekwencji, utrata zdolności kredytowej nie stanowi szkody w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., gdyż nie poddaje się wycenie w pieniądzu i nie stanowi uszczerbku w majątku[3].

Problematyka zdolności kredytowej jest uregulowana przede wszystkim w art. 70-70a p.b.[4] oraz w art. 9-10 u.k.k.[5], jednak przepisy te rodzą liczne wątpliwości interpretacyjne, w szczególności w odniesieniu do badania zdolności kredytowej konsumentów. W tym zakresie jest to bowiem kwestia unijna, podlegająca obecnie dyrektywie 2008/48[6] oraz orzecznictwu Trybunału Sprawiedliwości UE (TSUE) dotyczącemu wykładni przepisów tej dyrektywy. Polskie przepisy, a zwłaszcza regulacje u.k.k., w dużym stopniu nie realizują wymagań wynikających z prawa unijnego[7].

Należy jednak podkreślić, że w najbliższym czasie dyrektywa 2008/48 zostanie zastąpiona przez dyrektywę 2023/2225[8]. Otwiera to przed polskim ustawodawcą oraz przed polską praktyką prawniczą szereg nowych trudności związanych z dostosowaniem polskich regulacji do zaostrzonych wymagań wynikających z nowej dyrektywy. Temu zagadnieniu będzie poświęcona niniejsza publikacja.

Badanie zdolności kredytowej w dyrektywie 2008/48

W dyrektywie 2008/48 kwestia badania zdolności kredytowej jest uregulowana w art. 8 oraz motywie 26 preambuły do dyrektywy. Artykuł 8 stanowi jeden z przepisów rozdziału dotyczącego informacji i postępowania poprzedzającego zawarcie umowy o kredyt. Ze wskazanej regulacji wynika jedynie, że państwa członkowskie są obowiązane zapewnić, aby kredytodawcy dokonywali oceny zdolności kredytowej kredytobiorców przed zawarciem umowy na podstawie „wystarczających informacji”, z uwzględnieniem informacji przekazanych przez samego konsumenta oraz informacji uzyskanych z odpowiedniej bazy danych. Natomiast w motywie 26 preambuły podkreślono, że ważne jest, aby kredytodawcy nie angażowali się w nieodpowiedzialne udzielanie pożyczek lub udzielanie kredytów bez uprzedniej oceny zdolności kredytowej.

Ta dość szczątkowa regulacja została rozbudowana w orzecznictwie TSUE. Trybunał przyjmuje, że regulacja z art. 8 dyrektywy 2008/48 stanowi jedną z głównych – obok zasady przejrzystości umowy z art. 10 – konstrukcji z dyrektywy 2008/48. Obowiązek z art. 8 dyrektywy 2008/48 ma na celu ochronę konsumentów przed ryzykami nadmiernego zadłużenia i niewypłacalności[9] oraz rozwinięcie poczucia odpowiedzialności u kredytodawców i uniknięcie udzielenia kred (...)