wybór i opracowanie:

---

Realizacja przez bank obowiązków informacyjnych w zakresie obarczenia skarżącej ryzykiem kursowym

Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem. Nie jest wystarczające wskazanie w umowie, że ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca (§ 1 ust. 3 pkt 2, § 6 ust. 2 pkt 7) oraz odebranie od powódki oświadczenia, zawartego we wniosku o udzielenie kredytu, o standardowej treści, że została poinformowana o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz przyjęła do wiadomości i akceptuje to ryzyko.

Skład sądu:

SSN Monika Koba (przewodnicząca, sprawozdawczyni),

‎SSN Wojciech Katner,

‎SSN Marian Kocon.

Synteza stanu faktycznego

Wyrokiem z 28.07.2017 r. Sąd Okręgowy w S. oddalił powództwo D.M. skierowane przeciwko (…) Bankowi (…) Spółce Akcyjnej w W. (dalej: „Bank”) o ustalenie nieważności umowy o kredyt mieszkaniowy oraz powództwo ewentualne o zapłatę kwoty 42 227,73 zł z ustawowymi odsetkami tytułem zwrotu nienależnego świadczenia.

Sąd Okręgowy ustalił, że pozwany jest następcą prawnym (…) Bank (…) S.A. w G. (dalej: „(…)” lub „Bank”). W dniu 19.06.2008 r. D.M. i P.M. zwrócili się do (…) z wnioskiem o udzielenie kredytu mieszkaniowego w kwocie 203 000 zł. Wypełniając wniosek podpisali oświadczenie, że zostali poinformowani przez Bank o ponoszeniu przez nich ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty w przypadku zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej oraz że przyjmują do wiadomości i akceptują to ryzyko.

W dniu 23.07.2008 r. (…) zawarła z P.M. i D.M., jako konsumentami, umowę kredytu mieszkaniowego (…) denominowanego walutą franka szwajcarskiego w kwocie stanowiącej równowartość 107 324,71 CHF, na okres 25 lat, z przeznaczeniem na sfinansowanie kosztów budowy domu jednorodzinnego. Kwota ta miała zostać zwrócona wraz z odsetkami w 288 równych ratach miesięcznych w terminie do 10.07.2033 r. zgodnie z przedstawionym przez Bank harmonogramem wyrażonym w CHF. Spłata miała jednak następować w PLN w równowartości kwot wyrażonych w CHF. Do przeliczeń wysokości rat kapitałowo-odsetkowych stosowany miał być kurs sprzedaży danej waluty według tabeli kursów obowiązujących w Banku w dniu spłaty w momencie dokonywania przeliczeń kursowych (§ 15 ust. 7). Oprocentowanie kredytu w dniu zawarcia umowy wynosiło 4,55167% w stosunku rocznym. Spłata kredytu została objęta ubezpieczeniem, a jego zabezpieczeniem była hipoteka kaucyjna do kwoty 325 805,62 zł. Kredytobiorcy złożyli także oświadczenie o poddaniu się egzekucji świadczeń pieniężnych wynikających z umowy do kwoty stanowiącej równowartość 268 311,78 CHF, nie wyższej niż 543 009,37 zł.

Integralną część umowy kredytowej stanowiła „część ogólna umowy” będąca częścią regulaminu udzielania przez (…) kredytu mieszkaniowego (…) (dalej: „Regulamin”). Wskazano w nim, że w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej kwota kredytu wypłacana w PLN jest określana przez przeliczenie na złote kwoty wyrażonej w walucie, w której kredyt jest denominowany według kursu kupna tej waluty, zgodnie z tabelą kursów obowiązujących w Banku w dniu uruchomienia środków, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych (§ 1 ust. 2). Zmiana kursu waluty wpływa na wypłacane w PLN przez Bank kwoty transz kredytu oraz na spłacane przez kredytobiorcę kwoty rat kapitałowo-odsetkowych. Ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca z uwzględnieniem § 12 ust. 2-4 oraz § 20 ust. 6 umowy. Oprocentowanie kredytu ustalane jest według zmiennej stopy procentowej stanowiącej sumę odpowiedniej stopy bazowej oraz marży Banku (§ 2 ust. 1). Stopa bazowa odpowiada obowiązującej w ostatnim dniu roboczym przed dniem uruchomienia środków stawce LIBOR 3 M (§ 2 ust. 2). W trakcie trwania umowy kredytowej wysokość poszczególnych rat kredytu zmieniała się, na co miał wpływ zmieniający się kurs CHF względem PLN oraz zmienne oprocentowanie.

W dniu zawarcia umowy kredytobiorcy podpisali oświadczenie, w którym stwierdzili, że zapoznali się z treścią wzoru umowy i ogólnych warunków umów udzielania przez (…) kredytu mieszkaniowego (…), a także tabelą opłat i prowizji (…) dla klientów indywidualnych.

Sąd Okręgowy nie znalazł również podstaw do uwzględnienia powództwa w oparciu o przepisy o niedozwolonych klauzulach umownych. Stwierdził, że wahania kursów walut są pochodną procesów polityczno-ekonomicznych o zasięgu międzynarodowym, na które Bank nie ma żadnego wpływu. W konsekwencji skutki wzmocnienia CHF do PLN nie mogą być niwelowane przez klauzule abuzywne i nie stanowią podstawy do stosowania art. 58 § 2 k.c. Przychylił się jedynie do stanowiska powódki, że mechanizm ustalania spreadu przewidziany w umowie łączącej strony nie jest dostatecznie jasny, a pozwalając na pełną swobodę decyzyjną Banku wpływającej na istotny dla konsumenta koszt kredytu jest klauzulą niedozwoloną. Miał jednak na względzie, że ustawodawca w ustawie z 29.07.2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 165, poz. 984), dalej: „ustawa nowelizująca z 29.07.2011 r.”) wprowadził rozwiązania przeciwdziałające zagrożeniom wynikającym z niekorzystnych dla konsumenta skutków dowolności w ustalaniu spreadów, które znajdują zastosowanie również do umów zawartych przed wejściem w życie ustawy nowelizującej.

Wyrokiem z 27.03.2018 r. Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację powódki uznając za prawidłowe ustalenia Sądu pierwszej instancji odnośnie do stanu faktycznego i w większości co do  ocen prawnych dokonanych w zaskarżonym wyroku.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego powódka nie pozostawała w błędzie co do treści umowy, która mieściła się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego, a błędem mogło być jedynie objęte wnioskowanie o jej skutkach, czyli zakres jej sfery motywacyjnej, co do której nie zdołała dowieść, że błąd ten został wywołany przez poprzednika prawnego pozwanego. Zwrócił uwagę, że powódka zdecydowała się na zawarcie kredytu denominowanego do CHF z uwagi na to, że nie miała zdolności kredytowej do uzyskania kredytu w innej walucie. Uznał, że procedura udzielania kredytu nie odbiegała od standardu obowiązującego w Banku, a powódka została należycie poinformowana o ryzyku kursowym, co wyn (...)