Przegląd orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE w przedmiocie klauzuli zmiennego oprocentowania kredytu odsyłającej do wskaźników referencyjnych stopy oprocentowania

Monitor Prawa Bankowego 2026/04 Kwiecień

wybór i opracowanie:

Zakres sądowej oceny warunku umownego zawierającego odwołanie do wskaźnika referencyjnego dotyczącego zmienności oprocentowania kredytu

Sąd państwa członkowskiego jest zobowiązany do zbadania, czy warunek umowny dotyczący głównego przedmiotu umowy jest wyrażony w sposób prosty i zrozumiały, i to niezależnie od kwestii transpozycji art. 4 ust. 2 tej dyrektywy do porządku prawnego tego państwa członkowskiego. Warunek umowny ustalający zmienną stopę procentową w ramach umowy o kredyt hipoteczny powinien nie tylko być zrozumiały pod względem formalnym i gramatycznym, ale również umożliwiać, by właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument był w stanie zrozumieć konkretne działanie metody obliczania tej stopy procentowej i oszacować tym samym w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria potencjalnie istotne konsekwencje gospodarcze takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych.  Na elementy szczególnie istotne dla oceny, jakiej powinien dokonać sąd krajowy w tym względzie, składają się z jednej strony okoliczność, czy ze względu na publikację sposobu obliczania wspomnianej stopy procentowej główne elementy dotyczące obliczania tej stopy są łatwo dostępne dla każdej osoby zamierzającej zawrzeć umowę o kredyt hipoteczny, oraz z drugiej strony dostarczenie informacji na temat zmian w przeszłości tego wskaźnika, na podstawie którego obliczana jest ta stopa procentowa.

Skład sądu:

K. Lenaerts (prezes),

R. Silva de Lapuerta (wiceprezes).

Prezesi izb:

J.C. Bonichot,

A. Arabadjiev,

E. Regan,

M. Safjan, 

S. Rodin (sprawozdawca).

Synteza stanu faktycznego

Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

19. W dniu 19.07.2001 r. M. Gómez del Moral Guasch zawarł z będącym instytucją bankową poprzednikiem Bankii umowę o kredyt hipoteczny w wysokości 132 222,66 EUR, przeznaczony na sfinansowanie zakupu lokalu mieszkalnego.

20. Punkt 3a tej umowy, zatytułowany „Zmienna stopa procentowa”, zawiera postanowienie, zgodnie z którym stopa procentowa podlegająca zapłacie przez konsumenta podlega zmianom w zależności od IRPH hiszpańskich kas oszczędnościowych (dalej: „sporny warunek umowy”). Ów sporny warunek umowy jest sformułowany w następujący sposób: „Uzgodniona stopa procentowa będzie ustalana na okresy sześciomiesięczne, licząc od dnia podpisania umowy, przy czym w ciągu pierwszych sześciu miesięcy będzie obowiązywała stopa określona w trzecim postanowieniu finansowym. W kolejnych okresach sześciomiesięcznych będzie miała zastosowanie oficjalna średnia stopa procentowa dla kredytów hipotecznych oferowanych przez kasy oszczędnościowe na okres co najmniej trzech lat na zakup lokali mieszkalnych na warunkach rynkowych obowiązująca w chwili aktualizacji, publikowana okresowo przez bank centralny Hiszpanii w Boletín Oficial del Estado w odniesieniu do mieszkaniowych kredytów hipotecznych ze zmiennym oprocentowaniem, zaokrąglona w górę do jednej czwartej punktu procentowego, powiększona o 0,25 punktu procentowego”.

21. Marc Gómez del Moral Guasch wniósł do Juzgado de Primera Instancia n° 38 de Barcelona (sądu pierwszej instancji nr 38 w Barcelonie, Hiszpania) pozew, w którym domaga się stwierdzenia nieważności tego warunku ze względu na jego podnoszony nieuczciwy charakter.

22. Sąd odsyłający zauważył przede wszystkim, że indeksacja zmiennych odsetek kredytu hipotecznego obliczona w oparciu o IRPH hiszpańskich kas oszczędnościowych jest mniej korzystna niż indeksacja obliczona w oparciu o średnią stopę procentową kredytów w strefie euro oferowanych przez jeden bank innemu bankowi (dalej: „stopa Euribor”), która jest wykorzystywana w odniesieniu do 90% kredytów hipotecznych. Stosowanie wskaźnika IRPH hiszpańskich kas oszczędnościowych powoduje dodatkowy koszt rzędu 18 000-21 000 EUR dla pojedynczego kredytu.

23. Sąd odsyłający zmierza następnie do ustalenia, czy okoliczność, że IRPH hiszpańskich kas oszczędnościowych jest wskaźnikiem uregulowanym, skutkuje tym, że wyjątek przewidziany w art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13[1] powinien mieć zastosowanie, nawet jeśli strony umowy kredytowej podlegają temu wskaźnikowi w wyniku zastosowania warunku tej umowy.

24. Co więcej, sąd odsyłający zastanawia się, czy konsument powinien zostać powiadomiony o metodzie obliczania wskaźnika referencyjnego, a także o jego zmianach w przeszłości w celu umożliwienia oceny kosztu finansowego zaciągniętego kredytu. W tym względzie sąd odsyłający podnosi, że w celu zapewnienia wyższego poziomu ochrony konsumentów niż poziom przewidziany w tej dyrektywie wyłączenie wynikające z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 nie zostało transponowane do hiszpańskiego porządku prawnego.

25. Ponadto sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy - w przypadku, gdyby sporny warunek umowy był niezgodny z prawem Unii - zastąpienie IRPH hiszpańskich kas oszczędnościowych stopą Euribor lub zwrot jedynie pożyczonego kapitału bez zapłaty odsetek byłyby zgodne z dyrektywą 93/13.

26. W tych okolicznościach Juzgado de Primera Instancia n° 38 de Barcelona (sąd pierwszej instancji nr 38 w Barcelonie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: