Zakres zabronionego outsourcingu bankowego w prawie polskim

Monitor Prawa Bankowego 2025/06 Czerwiec

Współcześnie outsourcing jest powszechnie stosowaną techniką gospodarczą w działalności bankowej. Banki nie mogą jednak korzystać z tej techniki w pełnym zakresie. Obowiązujące przepisy prawa polskiego wprowadzają – dość szeroko wytyczone – zakazy dotyczące outsourcowania pewnych dziedzin. W niniejszym artykule zostanie przeprowadzona analiza zakresu, w jakim wyłączono stosowanie outsourcingu w aktualnym stanie prawnym na rynku bankowym w Polsce.      

Tomasz Czech

W prawie polskim obowiązuje zasada swobody korzystania z outsourcingu w działalności bankowej[1]. Bank może zdecydować, czy wykonywać poszczególne czynności w ramach swojej działalności za pomocą zasobów własnych, czy zlecić je innym podmiotom (dostawcom[2]), czyli przekazać na zewnątrz. Swoboda banku w tej sprawie nie jest jednak pełna. W szerokim zakresie podlega różnorodnym ograniczeniom prawnym (zob. zwłaszcza art. 6a i n. p.b.[3])[4]. W odniesieniu do niektórych dziedzin bezwzględnie zakazano stosowania outsourcingu w działalności bankowej w Polsce[5].

W związku z powyższym obecnie – w pewnym uproszczeniu – można wyróżnić trzy poziomy regulacyjne outsourcingu bankowego:

• outsourcing nieregulowany[6],
• outsourcing regulowany,
• outsourcing zakazany.   

W niniejszym artykule zostanie przeprowadzona analiza trzeciego z przedstawionych poziomów. Omówiony będzie zakres outsourcingu bankowego, którego zabraniają obecnie obowiązujące przepisy prawa polskiego. Analiza zostanie uzupełniona o porównawcze przedstawienie pokrewnych regulacji prawa Unii Europejskiej oraz implementujących je przepisów prawa krajowego.

Zakaz outsourcingu bankowego w prawie polskim

Zakaz stosowania outsourcingu w działalności bankowej, czyli powierzania wykonywania czynności prawnych i faktycznych związanych z tą działalnością, wprowadzono w art. 6a ust. 3 p.b.[7]. Przepis ten – w drodze wyjątku od zasady ogólnej – zabrania outsourcingu w dwóch dziedzinach. Po pierwsze odnosi się do zarządzania bankiem w rozumieniu art. 368 § 1 k.s.h. oraz art. 48 p.spółdz.[8], w szczególności zarządzania ryzykiem związanym z prowadzeniem działalności bankowej, w tym zarządzania aktywami i pasywami, dokonywania oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego. Po drugie obejmuje przeprowadzanie audytu wewnętrznego banku.

Kolejny zakaz pośrednio wynika z art. 6a ust. 4 p.b. Zgodnie z tym przepisem bank może powierzyć wykonywanie czynności, o których mowa w art. 6a ust. 1 pkt 1 lit. m p.b.[9], jeżeli jest to niezbędne do prowadzenia działalności bankowej w sposób ostrożny i stabilny lub do istotnego obniżenia kosztów tej działalności. W drodze wnioskowania a contrario należy wyprowadzić wniosek, że gdy wymienione przesłanki nie są spełnione, bankowi bezwzględnie zabroniono korzystać z outsourcingu w odniesieniu do takich czynności. Nie można – na podstawie umowy – przekazać ich wykonywania innemu podmiotowi na zewnątrz banku.

Ponadto przepisy szczególne wprowadzają zakazy, które odnoszą się do określonych dziedzin związanych z działalnością bankową[10]. Zakazy takie mogą pośrednio także wynikać z przepisów, które normują zasady współpracy z dostawcami oraz udostępniania im informacji prawnie chronionych (np. przepisy RODO[11]). Przepisy te – ze względu na wprowadzane ograniczenia prawne – realnie wyłączają bowiem outsourcowanie pewnych czynności w ramach działalności bankowej.

Zakres podmiotowy zakazów

Zakazy, o których mowa, obejmują wszystkie banki krajowe działające w Polsce (zob. art. 4 ust. 1 pkt 1 p.b.). Nie ma znaczenia ich forma prawna (bank w postaci spółki akcyjnej, bank państwowy, bank spółdzielczy). Zakazy te stosuje się również do banków hipotecznych (z zastrzeżeniem art. 6db p.b.)[12]. Ponadto odnoszą się do oddziałów banków zagranicznych (zob. art. 41 w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 20 p.b.) oraz oddziałów instytucji kredytowych w naszym kraju (zob. art. 48k ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 18 p.b.)[13]. Nie występują natomiast dostateczne podstawy systemowe ani funkcjonalne, aby stosować je do instytucji kredytowych prowadzących działalność transgraniczną w naszym kraju[14]. Zakazy te nie mają również zastosowania do wszelkiego rodzaju pozabankowych instytucji finansowych (np. instytucji pożyczkowych, spółek leasingowych).

Sankcja za naruszenie zakazu

Przepisy, które wprowadzają omawiane zakazy, mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Wynika to z ich brzmienia oraz celu polegającego na ochronie interesu publicznego (zachowaniu bezpieczeństwa i stabilności na rynku bankowym). Naruszenie tych zakazów powoduje sankcję nieważności w odniesieniu do postanowień umowy outsourcingowej, które przewidują powierzenie dostawcy wykonywania czynności w niedozwolonym zakresie. Umowa natomiast jest nieważna w całości, jeżeli z okoliczności wynika, że strony nie zawarłyby jej bez takich postanowień (art. 58 § 3 k.c.).

Dodatkowo naruszenia omawianych zakazów – zarówno przez zawieranie niedozwolonych umów outsourcingowych, jak i przez ich wykonywanie – mogą skutkować nałożeniem sankcji administracyjnych w stosunku do banku lub członków jego zarządu (zob. art. 138 ust. 3 p.b.). Przestrzeganie całości przepisów o outsourcingu bankowym podlega bowiem nadzorowi publicznoprawnemu ze strony Komisji Nadzoru Finansowego.

Zarządzanie bankiem

Zakaz outsourcingu bankowego przede wszystkim odnosi się do zarządzania bankiem (art. 6a ust. 3 pkt 1 p.b.). W tym zakresie odwołano się do art. 368 § 1 k.s.h. oraz art. 48 p.spółdz. Przepisy te dotyczą prowadzenia spraw spółki (kierowania działalnością spółdzielni) oraz jej reprezentowania[15]. Chodzi o podejmowanie decyzji gospodarczych w działalności banku oraz realizowanie ich w postaci czynności prawnych z kontrahentami. W tej newralgicznej dziedzinie całkowicie niedopuszczalne jest delegowanie zadań na rzecz dostawcy w umowie outsourcingowej. Muszą one pozostać w strukturze wewnętrznej banku, w kompetencjach członków jego zarządu albo wyznaczonych pracowników (niezależnie od podstawy prawnej zatrudnienia).

Jak wskazuje się w wyjaśnieniach Urzędu KNF[16], prowadzenie spraw (kierowanie) banku polega nie tylko na kierowaniu jego bieżącą działalnością (tj. nadzorowaniu i kontrolowaniu przebiegu działalności), lecz również zarządzaniu w szerokim znaczeniu tego słowa, tzn. świadomym podejmowaniu decyzji mających za przedmiot rozstrzyganie spraw istotnych dla funkcjonowania banku (...)