Przesłanka pokrzywdzenia wierzyciela w skardze pauliańskiej

Monitor Prawa Bankowego 2025/05 Maj

Wymaganie co do istnienia pokrzywdzenia wierzyciela w chwili orzekania o zasadności roszczenia pauliańskiego należy rozumieć jako wymaganie, aby w tej chwili dłużnik nadal pozostawał niewypłacalny (ewentualnie, aby nadal trwał stan zwiększonej niewypłacalności), a nie jako pozytywną prognozę co do tego, że wydanie orzeczenia uwzględniającego roszczenie pauliańskie umożliwi wierzycielowi uzyskanie zaspokojenia.

Na skutek pozwu wniesionego 11.12.2015 r. wyrokiem z 28.11.2018 r. Sąd Okręgowy uznał za bezskuteczną w stosunku do powoda J.C. zawartą 6.12.2013 r. między dłużnikiem A. sp. z o.o. a pozwaną A1 sp. z o.o. umowę sprzedaży nieruchomości […]. Umowa została uznana za bezskuteczną celem ochrony wierzytelności powoda stwierdzonych tytułami wykonawczymi […].

Na skutek pozwu wniesionego 5.12.2018 r. przez syndyka masy upadłości A. sp. z o.o. wyrokiem z 24.10.2019 r. Sąd Okręgowy uznał za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości tej spółki wymienioną umowę z 6.12.2013 r. Umowa została uznana za bezskuteczną „w zakresie wierzytelności wynikających z listy wierzytelności sporządzonej w ramach postępowania upadłościowego spółki A.”. Wyrokiem z 19.12.2021 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego z 28.11.2018 r., natomiast wyrokiem z 22.04.2021 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanej od wyroku z 24.10.2019 r.

Wymienione orzeczenia zapadły na podstawie zasadniczo zbieżnych ustaleń faktycznych, zgodnie z którymi 6.12.2013 r. A. sp. z.o.o. sprzedała A1 sp. z.o.o. nieruchomość […] za cenę 16 912 500 zł brutto (13 750 000 zł netto), przy czym strony oświadczyły w umowie, że jest to cena rynkowa. Na nieruchomości w chwili sprzedaży ustanowionych było pięć hipotek łącznych na ogólną kwotę 24 500 000 zł na rzecz 3 banków […] oraz S. sp. z o.o. Cena miała zostać zapłacona w następujący sposób:

Przelew wierzytelności został dokonany; zrealizowano również przelewy środków pieniężnych na rzecz wierzycieli zbywcy i bezpośredni przelew na rzecz zbywcy. W sprawie z powództwa syndyka masy upadłości A. sp. z o.o. Sąd pierwszej instancji dodatkowo ustalił, że należności spłacane na rzecz banków były niewymagalne, a kwota „rzeczywistych” zobowiązań kredytowych wynosiła 7 908 128 zł.

Po zbyciu nieruchomości wykreślone zostały hipoteki obciążające ją w chwili zbycia, natomiast pozwany dokonał następnie dalszego obciążenia nieruchomości licznymi hipotekami łącznymi, współobciążającymi również inne nieruchomości. W prywatnej ekspertyzie sporządzonej na 12.11.2018 r. rzeczoznawca majątkowy określił wartość nieruchomości na 9 002 400 zł, przy czym nieruchomość była wówczas obciążona 12 hipotekami, a w księdze wieczystej wpisane było ostrzeżenie o toczącym się postępowaniu ze skargi pauliańskiej, co miało wpływ ‎na wartość nieruchomości.

Spółki będące stronami transakcji były ze sobą powiązane osobowo. W latach 2013-2015 A. sp. z o.o. zbyła również inne nieruchomości na rzecz powiązanych z nią spółek. Na przestrzeni tych lat pogarszał się jej wynik finansowy i zmniejszała się wartość aktywów.

Powód J.C. wykonywał na rzecz A. sp. z o.o. roboty budowlane, a wobec braku zapłaty występował przeciwko tej spółce z pozwami o zapłatę. W wyniku tych pozwów nakazem zapłaty z 10.12.2014 r. Sąd Okręgowy zasądził 749 429,62 zł wraz z odsetkami, wyrokiem z 27.03.2015 r. Sąd Okręgowy zasądził 146 615,46 zł wraz z odsetkami, nakazem zapłaty z 2.04.2015 r. Sąd Rejonowy zasądził 18 514,39 zł wraz z odsetkami, natomiast wyrokiem z 30.03.2015 r. Sąd Okręgowy zasądził 230 801,67 zł wraz z odsetkami. Na podstawie tych orzeczeń toczyły się postępowania egzekucyjne, które nie przyniosły rezultatów. Przeciwko A. sp. z o.o. toczyły się również inne postępowania egzekucyjne, a w związku ze zbywaniem przez nią innych nieruchomości dwie takie umowy uznano za bezskuteczne, przy czym jedną w stosunku do masy upadłości, a drugą w stosunku do J.C.

W dniu 12.01.2016 r. dokonano w Krajowym Rejestrze Sądowym zmiany nazwy spółki A. sp. z o.o. […]. Postanowieniem z 3.03.2016 r. otwarto wobec niej postępowanie restrukturyzacyjne, a postanowieniem z 17.05.2017 r. ogłoszono jej upadłość. Ze sporządzonej listy wierzytelności wynika, że spółka ma 72 wierzycieli na ogólną kwotę 30 087 857,02 zł. Jednym z wierzycieli jest J.C., którego wierzytelności wynikające z 6 tytułów wykonawczych (w tym wymie (...)