Rozszerzenie
obowiązków AML na dostawców usług związanych z kryptoaktywami

Monitor Prawa Bankowego 2024/09 Wrzesień

Z końcem 2024 r. obecny wygląd rynku kryptoaktywów powoli przejdzie do historii. Po zmianie przepisów kolejni dostawcy usług związanych z kryptoaktywami staną się instytucją obowiązaną i będą zobowiązani wypełniać obowiązki w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.

Natalia Rosiak

Wojciech Kapica

Otoczenie prawne dostawców usług związanych z kryptoaktywami

Do niedawna w Unii Europejskiej brak było jednolitych aktów prawnych, które regulowałyby sektor kryptowalut i aktywów wirtualnych. Każde państwo członkowskie mogło samodzielnie decydować, jakie zasady działania będą obowiązywały w tej sferze. Niektóre z nich  wprowadziły na szczeblu krajowym stosowne regulacje, a inne tego nie zrobiły, co prowadziło do fragmentacji wspólnego prawa. Taka sytuacja zakłóciła konkurencję na jednolitym europejskim rynku, utrudniła usługodawcom rozszerzenie ich działalności na skalę transgraniczną i prowadziła do arbitrażu regulacyjnego[1]. W związku z tym, aby zapewnić jednolitą bazę prawną, UE przyjęła V Dyrektywę AML[2], poszerzając zakres działań przeciwdziałających praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu o wymóg regulacji dla kolejnych podmiotów z tego sektora. Kolejnym krokiem było wprowadzenie Rozporządzenia MiCA[3], będącego kluczowym elementem regulacji sektora kryptowalut i aktywów wirtualnych. Rozporządzenie MiCA wprowadza usługi i działalność związaną z kryptowalutami w zakres regulacji UE i gwarantuje, że podmioty CASP[4] są podmiotami obowiązków i nadzoru UE w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Ustanowi również zharmonizowane na szczeblu UE przepisy zapewniając pewność prawa w odniesieniu do kryptoaktywów nieobjętych obowiązującym prawodawstwem unijnym[5].

Wraz z publikacją Rozporządzenia MiCA w Dzienniku Urzędowym UE organy regulacyjne rozpoczęły rygorystyczną podróż w celu zapewnienia zgodności. Zgodnie z tymi zmianami EBA[6] rozpoczął proces przeglądu swoich Wytycznych EBA[7], rozszerzając ich zastosowanie o CASP. Wskazuje to na uznanie obowiązków CASP w ramach przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu za tożsame z obowiązkami instytucji kredytowych i finansowych.

Większość przepisów Rozporządzenia MiCA będzie mieć zastosowanie od 30.12.2024 r. Odpowiedzią na przyjęcie przez Parlament Europejski i Radę Rozporządzenia MiCA jest już polski projekt ustawy o kryptoaktywach[8]. Wprowadzenie nowych przepisów do polskiego porządku prawnego ma na celu przygotowanie ram prawnych dla prawidłowego funkcjonowania rynków kryptoaktywów. Aby zapewnić skuteczny nadzór i ochronę inwestorów, Komisję Nadzoru Finansowego wyposażono w odpowiednie do tego środki. KNF będzie mogła przeprowadzić kontrolę CASP w celu ustalenia zgodności działalności tych podmiotów z przepisami ustawy oraz Rozporządzenia MiCA a także wydanych na jego podstawie rozporządzeń delegowanych i wykonawczych. Dano jej również prawo nałożenia na CASP kary pieniężnej w drodze decyzji, jeżeli będzie on uniemożliwiał lub utrudniał rozpoczęcie lub przeprowadzenie kontroli.

Definicja dostawcy usług związanych z kryptoaktywami

Artykuł 3 ust. 1 pkt 15 Rozporządzenia MiCA wprowadza definicję CASP. Jest nim osoba prawna lub inne przedsiębiorstwo, których działalność zawodowa lub działalność gospodarcza polega na profesjonalnym świadczeniu co najmniej jednej usługi w zakresie kryptoaktywów na rzecz klientów i którym zezwolono na świadczenie usług w zakresie kryptoaktywów zgodnie z art. 59 MiCAR.

Definicję usługi w zakresie kryptoaktywów zawiera art. 3 ust. 1 pkt 16 Rozporządzenia MiCA i wprowadza następujące usługi lub rodzaje działalności związanej z kryptoaktywami: 

  1. zapewnianie przechowywania kryptoaktywów i administrowania nimi w imieniu klientów;
  2. prowadzenie platformy obrotu kryptoaktywami;
  3. wymiana kryptoaktywów na środki pieniężne;
  4. wymiana kryptoaktywów na inne kryptoaktywa;
  5. wykonywanie zleceń związanych z kryptoaktywami w imieniu klientów;
  6. plasowanie kryptoaktywów;
  7. przyjmowanie i przekazywanie zleceń związanych z kryptoaktywami w imieniu klientów;
  8. doradztwo w zakresie kryptoaktywów;
  9. zarządzanie portfelem kryptoaktywów;
  10. świadczenie usług transferu kryptoaktywów w imieniu klientów.

Instytucje obowiązane świadczące usługi związane z walutami wirtualnymi zgodnie z Ustawą AML

Obecnie zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 12 Ustawy AML[9], instytucjami obowiązanymi, które świadczą usługi związane z walutami wirtualnymi i na które Ustawa AML nakłada szereg obowiązków AML[10], są podmioty prowadzące działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług w zakresie:

  1. wymiany pomiędzy walutami wirtualnymi i środkami płatniczymi;
  2. wymiany pomiędzy walutami wirtualnymi;
  3. pośrednictwa w wymianie, o której mowa w lit. a lub b;
  4. prowadzenia rachunków, o których mowa w ust. 2 pkt 17 lit. e.

Chodzi przede wszystkim o giełdy kryptowalutowe i kantory wymiany walut wirtualnych. Podstawowa różnica między nimi polega na tym, że kantory nie oferują usług w zakresie przechowywania bitmonet, pobierają wyższe prowizje od giełdy, ale za to realizują transakcje szybciej i na bardziej stabilnych warunkach kursowych. Z kolei największą anonimowość oferują kryptobankomaty. Te urządzenia działają na różnych zasadach: niektóre maszyny są zespolone z giełdami, gdzie dokonują „kupna-sprzedaży” bitmonet, po (...)