Abuzywność klauzuli przeliczenia walutowego w umowie kredytu

Monitor Prawa Bankowego 2024/09 Wrzesień

Wyrok Sądu Najwyższego z 22 lutego 2024 r. (II CSKP 11/23)

Postanowienie umowne dotyczące marży banku w odniesieniu do ustalania kursu franka szwajcarskiego ma charakter samodzielny, co pozwala na eliminację jedynie elementu odnoszącego się do modyfikacji średniego kursu NBP marżą banku.

Powód Stowarzyszenie […], działając na rzecz J.L. i M.L., po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa domagał się od Banku ustalenia nieważności umowy kredytu nr […] z 14.04.2008 r. zawartej pomiędzy poprzednikiem prawnym pozwanego […] a J.L. i M.L. oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz J.L. oraz M.L. kwoty 79 033,92 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty (…). Wyrokiem z 12.11.2020 r. Sąd Okręgowy ustalił, że umowa kredytu nr […] z 14.04.2008 r. zawarta pomiędzy […] (poprzednikiem prawnym pozwanego) a J.L. i M.L. jest nieważna oraz zasądził od pozwanego na rzecz J.L. i M.L. 79 033,92 zł. Na skutek apelacji pozwanego wyrokiem z 18.02.2022 r. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 79 033,92 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, za równoczesną zapłatą przez powodów na rzecz pozwanego kwoty 249 930,10 zł, a w pozostałej części apelację oddalił.

Sąd Apelacyjny podzielił w całości ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy, wśród nich zaś m.in. to, że małżonkowie J.L. i M.L. w 2008 r. podjęli decyzję o zakupie mieszkania. Na ten cel chcieli zaciągnąć kredyt hipoteczny. Nie mając wystarczającej wiedzy, zwrócili się o pomoc do doradcy finansowego, którego przedstawiciel przedstawił im oferty kredytowe. Doradca zapewniał, że kurs CHF jest stały, a frank szwajcarski to mocna waluta. Kredytobiorcy wybrali wówczas według nich najtańszą, najlepszą ofertę. Nie zapoznali się z treścią umowy, nie zabrali uprzednio do domu jej projektu. Pośredniczący w zawieraniu umowy doradca miał uprawnienie do podpisywania umów. Kredyt był uruchamiany poprzez wysłanie do banku skanów dokumentów. Kredytobiorcy 17.04.2008 r. zawarli sporządzoną 14.04.2008 r. umowę kredytu nr […] z […]. Kwota udzielanego kredytu wynosiła 249 930,10 zł i była indeksowana kursem CHF. Był on przeznaczony na pokrycie części kosztów zakupu nieruchomości mieszkalnej. Umowa przedmiotowego kredytu była umową standardową w tamtych okolicznościach. Umowa, poza wysokością udzielonego kredytu w zł oraz okresem kredytowania, nie była indywidualnie uzgadniana z kredytobiorcami. Strony zawarły umowę według standardowego wzorca stosowanego przez pozwanego. Kredytobiorcy podpisali gotową, uprzednio sporządzoną umowę, przedłożoną im przez doradcę, nie mając rzeczywistego wpływu na jej treść. M.L. i J.L. nie mieli świadomości w chwili zawierania umowy co do ostatecznej wysokości zaciąganych zobowiązań. Rozumieli jedynie, że wysokość poszczególnych rat kapitałowo-odsetkowych kredytu uzależniona będzie od kursu franka szwajcarskiego, przy czym, poza ogólnym stwierdzeniem, że mieli świadomość, że rata może się wahać o 10-30%, nie uzyskali informacji, jaki jest górny pułap wahań waluty ani na czym te prognozy są oparte. Kredytobiorcom przedstawiona została wprawdzie oferta kredytu złotowego, ale kredyt waloryzowany do CHF został ukazany jako rozwiązanie najkorzystniejsze.

Bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 249 930,10 zł. Zgodnie z § 7 umowy wypłata środków miała nastąpić po złożeniu wniosku w zł i przeliczona na walutę, do której indeksowany jest kredyt, zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w banku. Według § 10 ust. 8 umowy rozliczenie każdej spłaconej raty kredytu miało następować zgodnie z datą wpływu środków do pozwanego banku, według kursu sprzedaży waluty, do której jest indeksowany kredyt, podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez bank, obowiązujących w dniu wpływu środków do banku. Mechanizm ustalania kursów opisany został w § 17 umowy, zgodnie z którym do rozliczania transakcji wypłat i spłat kredytu stosowane są odpowiednio kursy kupna lub sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez […] co do walut zawartych w ofercie banku obowiązujące w dniu dokonania transakcji, przy czym kursy kupna określa się jako średnie ku (...)